Imię i nazwisko:
Adres email:

Poleć treść:


Siła edukacji pozaformalnej

Małgorzata Chojecka, 27 Luty 16 Dodaj komentarz Wyślij Drukuj

Jeden rzut oka na listę korzyści znajdującą się poniżej może wywołać wrażenie, że edukacja pozaformalna to cudowne narzędzie - podnosi motywację, zmienia postawy, buduje wiedzę i umiejętności, jest skuteczna. To wszystko prawda. Ma tylko jeden mały haczyk - wymaga czasu. Na pierwszy rzut oka słabo więc przystaje do naszych czasów. Czasów, w których chcielibyśmy wszystko osiągać szybko i bezboleśnie. Czasów, w których szukamy porad, jak osiągnąć natychmiastowe efekty wychowawcze i edukacyjne, które pozwolą wtłoczyć uczniom ogromne ilości wiedzy w krótkim czasie.
 

Powoli jednak zaczynamy się przekonywać, że droga na skróty prowadzi donikąd, że dzieckiem nie da się sterować za pomocą pilota (na szczęście!), a przeróżne zeszyty ćwiczeń i karty pracy nie pozwalają rozbudowywać wiedzy ucznia, tylko utrwalają jej wyrwane z kontekstu fragmenty, powodując często kompletne niezrozumienie tematu. Obserwujemy, że "wysoka efektywność nauczania” - formalnie weryfikowana i certyfikowana - powoduje, że uczniowie osiągają wprawdzie niezłe wyniki w szkole, ale nie są zainteresowani studiami, ani pracą w tych naukach ścisłych (ROSE. The Relevance of Science Education, za Robertem Firmhoferem W szkole czy poza szkołą: jak się uczymy w epoce postindustrialnej, EduNews). Nie wspomnę już coraz o powszechniejszym braku chęci do nauki już na etapie szkoły.

Zapraszamy więc, aby przyjrzeć się dokładniej  proponowanej formie nauczania.  


Co to jest edukacja pozaformalna?

Najłatwiej ją zdefiniować poprzez porównanie do innych metod:
 

  • Edukacja formalna ma zwykle program nauczania (najczęściej narzucony przez instytucję nadrzędną, np. MEN), w tym ściśle określone cele, plan aktywności i zdefiniowaną zawartość merytoryczną, opartą głównie na teorii, w mniejszym stopniu na praktyce. Najczęściej jest prowadzona przez szkoły i organizacje edukacyjne. Za proces nauczania odpowiadają dorośli, to oni go organizują, a przekaz ma formę jednostronną - od nauczyciela do ucznia. Dodatkowo poszczególne etapy edukacji zakończone są sprawdzeniem nabytych kompetencji poprzez np. testy i egzaminy.
     
  • Przeciwieństwem powyższej formy jest edukacja nieformalna, która przebiega bez wcześniejszego sztywnego zaprogramowania, poprzez doświadczenia życia codziennego, dzięki kontaktowi jednostki ze środowiskiem, którego wpływ edukacyjny wykorzystuje. Można się więc uczyć od rodziny, przyjaciół, sąsiadów itd. To uczący się, motywowany np. wewnętrznymi zainteresowaniami, jest odpowiedzialny za przebieg nauki i jej wyniki. Warto dodać, że do tej kategorii zaliczane są często zajęcia w muzeach, czy kółkach naukowych, ale także edukacja poprzez obserwację i naśladowanie osób w otoczeniu.
     
  • Edukacja pozaformalna znajduje się niejako pośrodku. Posiada określone cele, jej przebieg jest zaplanowany i oparty na strukturze, odbywa się z wykorzystaniem wybranych narzędzi. W odróżnieniu od sformalizowanych form nauczania uczący się jest w centrum, jego potrzeby i aspiracje są uwzględniane i mają wpływ na przebieg całego procesu. Uczestnictwo jest dobrowolnie i nie jest formalnie oceniane, jest natomiast poddane refleksji i autorefleksji.


Dlaczego warto zastosować tę metodę?

  • Rozwija kompetencje w sposób kompleksowy - wiedzę, umiejętności i postawy. Coraz częściej widzimy, że posiadanie wiedzy, czy nawet umiejętności nie wystarcza, aby ją zastosować w praktyce. Znajomość gramatyki i umiejętność budowania zdań nie wystarcza, aby mówić w obcym języku, skoro brak nam wiary we własne siły i okazji do praktykowania.
     
  • Buduje motywację wewnętrzną do działania, ponieważ zawiera wszystkie istotne czynniki motywacji, odkryte na nowo i opisane w nowoczesnych teoriach motywacyjnych (Daniel H. Pink - Drive. Kompletnie nowe spojrzenie na motywację). Uczący mają autonomię i sami decydują w jakim stopniu zaangażują się w zadanie i w jaki sposób je wykonają. Osiągnięciami wykazują się nie tylko na polu wiedzy, ale przede wszystkim w działaniu, na dodatek w obszarach, w których czują się najlepiej (efekt podziału zadań w zespole). Powiązanie ćwiczeń z ich osobistymi doświadczeniami oraz z sytuacjami życiowymi wzmacnia poczucie sensu i pozwala realizować własne cele.
     
  • Motywuje jednostkę do uczenia się, aktywując w mózgu układ nagrody. Koktajl neuroprzekaźników (dopamina, endogenne opioidy, oksytocyna) wywołują uczucie euforii sprawiając, że uczący się chcą powtarzać podobne sytuacje. Dlaczego? Ponieważ edukacja pozafomalna: Jest skuteczna. Dzięki etapowi refleksji i autorefleksji uczący się zwiększają świadomość tego, czego się uczą i po co, a to wpływa na efektywność przyswajania.

    • stawia problemy zamiast gotowych rozwiązań, mobilizując do działania;
    • problemy są ciekawe, nowe lub ważne, bo uwzględniają perspektywę młodych ludzi;
    • zapewnia współpracę w grupie, dzieci i młodzież najlepiej się uczą od siebie nawzajem, zwłaszcza kiedy mogą pokazać swoje mocne strony;
    • dodatkowo przy tym podejściu często stosuje się ruch i muzykę, co sprzyja poprawie nastroju, na skutek wytwarzania się endorfin.
       
  • Uczący się zyskują cenną wiedzę o samych sobie - lepiej rozpoznają swoje emocje i uczą się je wykorzystywać, poznają swoje mocne strony, określają cele i drogi dojścia do nich.T o zwiększa ich poczucie własnej wartości. Ponadto w ich rękach pozostaje dobre narzędzie do pogłębiania tej wiedzy w przyszłości - uczą się bowiem stosować refleksję do życiowych doświadczeń, wyciągać z nich wnioski i wprowadzać zmiany.


Na czym polega pozaformalne podejście do edukacji?

Mówiąc w skrócie - w edukacji pozaformalnej tak organizuje się warunki zdobywania wiedzy, aby młody człowiek samodzielnie mógł zrobić to, co chce.

Edukacja pozaformalna opiera się na konstruktywizmie, wychodzi więc od doświadczenia. Uczestnicy za pomocą gier i symulacji są wrzucani w sam środek aktywności i mają wykonać zadanie. Jego prawdziwy cel jest ukryty, trener chce bowiem wpłynąć na określone postawy uczących się i zmobilizować ich do działania i/lub przyswojenia pewnej wiedzy. Aby to skuteczniej osiągnąć po ćwiczeniu zaprasza młodych ludzi na sesję pytań i refleksji.

Przy dłuższych projektach i bardziej skomplikowanych celach edukacyjnych cały proces powtarza się wielokrotnie wprowadzając uczestników na coraz wyższy poziom kompetencji.


Przykład:


Zadanie: Pod tablicą z przodu klasy stawiamy kosz na śmieci (ławki ustawione są klasycznie w rzędach jedna za drugą, na przeciwko tablicy). Następnie prosimy uczniów, aby z kawałka papieru zrobili kulkę i wrzucili ją do kosza. (Sprawiamy, że osoby znajdujące się bliżej mają znacznie większe szanse wykonać zadanie z pozytywnym wynikiem, niż te, które siedzą dalej od tablicy).

(źródło: This Teacher Taught His Class A Powerfull Lesson About Privilege, Nathan W. Pyle, BuzzFeed, http://www.buzzfeed.com/nathanwpyle/this-teacher-taught-his-class-a-powerful-lesson-about-privil#.ws2DE7Kg4).

Pytania i refleksje.  Kiedy wszyscy uczniowie wykonali swój rzut zadajemy następujące pytania:
 

  • Jak się czuli podczas ćwiczenia?
  • Co im ułatwiło, a co utrudniło osiągnięcie celu?
  • Czy widzą skojarzenia z codziennym życiem?
  • Co by było, gdyby wszyscy siedzieli w jednakowej odległości od kosza?


Jak prowadzić sesję pytań i refleksji?

Robimy ją zaraz po ćwiczeniu, aby uczestnicy nie pozostali ze swoją frustracją czy innymi trudnymi uczuciami. Ten czas wykorzystujemy też na uporządkowanie wszystkiego, co się wydarzyło i nowej wiedzy, którą o sobie uczestnicy zyskali. Dzięki sesji pytań mają szansę:
 

  • Przyjrzeć się wywołanym emocjom i nazwać je. To uczucia pokazują nam, czy coś jest dla nas ważne, dobre, przyjemne, czy może jest niewygodne, wywołuje złość, irytację, lęk i chcemy to zmienić. Jeśli nie mamy świadomości, co się z nami dzieje, nie jesteśmy w stanie podjąć właściwych decyzji.
     
  • Uświadomić sobie swoje zasoby. Często nie zdajemy sobie sprawy ze swoich mocnych stron, a to one dają nam siłę do działania. Dlatego warto zapytać uczestników, jaka była ich rola w zadaniu oraz co się udało zrobić i dzięki czemu, a sami to odkryją. Bywa, że celu nie udaje się osiągnąć, wówczas warto zwrócić uwagę na wnioski, które płyną z ćwiczenia i pokazać, jakie to daje nam korzyści.
     
  • Powiązać zadanie z realnym życiem danej osoby. Ważne jest, aby uczestnicy to, czego się nauczyli mogli powiązać z już posiadaną wiedzą i zastosować nowe umiejętności zgodnie ze swoimi potrzebami.
     
  • Poszukać sposobów na zmiany. Czasami uda nam się zmienić postawę, ale nie wiemy jak postępować inaczej. Warto więc popatrzeć na problem z różnych stron ("out of the box"). Możemy to zrobić za pomocą pytań "Co by było gdyby...".


Sesję pytań trenerzy prowadzą w grupie. Oprócz tego, aby pobudzić refleksję uczestnicy dostają indywidualny czas na przemyślenia (nie rozchodzą się, tylko pozostają np. w sali szkoleniowej, każdy w wybranym przez siebie miejscu). Są też zachęcani do robienia notatek, utrwalenia tego, co jest dla nich ważne.

Młodzi ludzie w jednym z projektów docenili strefy ciszy. Mogli wtedy odpocząć od siebie nawzajem, po często emocjonujących ćwiczeniach, ale też poświęcić czas na to, aby dokonać obserwacji, na które zwykle nie ma czasu w codziennym życiu. Dochodzili więc do zaskakujących dla siebie wniosków, że wiele spraw zależy od nich, że mają prawo walczyć o to, co chcą naprawdę robić, że mają własne zdanie i mogą je wyrazić. Uświadamiali sobie własne bariery i ograniczenia, ale też odkrywali swoje mocne strony np. że nabrali pewności siebie w posługiwaniu się językiem angielskim. Zauważyli takie zjawiska jak przemoc, chciwość, egocentryzm, to że należy myśleć nie tylko o sobie, ale też o innych, być dla społeczeństwa. (źródło: "Do a real Revolution", Prezentacja projektu "Art for a Change", Fundacja MI-RO-RO)


Dla jakich grup wiekowych przeznaczona jest edukacja pozaformalna?

Najczęściej jest ona wykorzystywana do pracy z młodzieżą. Szczególnie ma to znaczenie w okresie dojrzewania. Młody człowiek traci wówczas magiczne widzenie świata, a realny obraz siebie i tego, co na zewnątrz jeszcze się nie pojawił. Na dodatek traci pewność siebie i ma trudność z podejmowaniem decyzji. Podarowanie mu narzędzia, dzięki któremu nauczy się panować nad emocjami, pozna swoje zalety i zobaczy, jak realizować marzenia, będzie dla niego ogromnym wsparciem.

Świetnym sposobem do pracy z młodszymi dziećmi są komiksy. Dają możliwość stosowania tej metody już od 8 roku życia. Przykłady w tekście "Komiksy jako narzędzie w pozaformalnym podejściu do edukacji".

Polecamy również edukację pozaformalną dla dorosłych (nauczycieli, edukatorów). Pozwala zobaczyć perspektywę ucznia i "ukryte programy" istniejące np. w szkole, które blokują samodzielność ucznia, a z których często nie zdajemy sobie sprawy:
 

  • np. chcemy, aby uczniowie nauczyli się myślenia i byli kreatywni,  ale wymagamy, aby zadania były zrobione, jak pokazał nauczyciel lub podręcznik;
  • np. w słowach zachęcamy do wysiłku, a naprawdę utrwalamy lenistwo umysłowe (proponując dzieciom proste ćwiczenia tj. wypełnianie kratek, łączenie w pary, przeciągnięcie palcem na tablecie).


Do jakich tematów możemy wykorzystać podejście pozaformalne?

Większość opracowanych do tej pory materiałów dotyczy tematyki społecznej i budowania zasobów jednostki, jej kompetencji emocjonalnych.

Obecnie szukamy sposobów, aby edukację pozaformalną zastosować w szkole do nauczania różnych przedmiotów.

W dniach 1-5 grudnia 2015 r. Oddział Opolski Polskiego Związku Głuchych przy wsparciu Migowo.pl ze środków programu Erasmus+ przeprowadził projekt "Non-formal Education is My Power!" (Edukacja pozaformalna to moja siła). W wyniku tego przedsięwzięcia powstają scenariusze zajęć i prezentacja narzędzi, którymi chcemy się podzielić ze wszystkimi zainteresowanymi. Zapraszamy więc na stronę http://wikiakademia.pl/projekty/edukacja-poza-formalna/

 


* * *


 
 O autorce:
Małgorzata Chojecka  

Małgorzata Chojecka

założycielka platformy edukacyjnej WikiAkademia.pl, w ramach której prowadzi projekty rozwojowe, pisze artykuły i opracowuje materiały szkoleniowe. Jako koordynatorka Internetowego Uniwersytetu Mądrego Wychowania Fundacji „ABCXXI – Cała Polska czyta dzieciom”, organizauje i prowadzi kursy on-line oraz uczestniczy w opracowywaniu programów szkoleniowych, których celem jest podnoszenie wiedzy i umiejętności nauczycieli, bibliotekarzy i rodziców w zakresie animacji czytelnictwa, aktywnych form edukacji, inteligencji emocjonalnej i nauczania wartości.

Teskt ukazał się pierwotnie na stronie Internetowego Uniwersytetu Mądrego Wychowania

 

Aktualna ocena

0

Oceń
Podziel się
KOMENTARZE
Aktualnie brak komentarzy. Bądź pierwszy, wyraź swoją opinię

DODAJ KOMENTARZ
Zaloguj się albo Dodaj komentarz jako gość.

Dodaj komentarz:



ZOBACZ TAKŻE
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

#UOKiKtestuje - tornistry

Redakcja portalu 23 Sierpień 2021

RPO krytycznie o rządowym projekcie odpowiedzialności karnej dyrektorów szkół i placówek dla dzieci

Redakcja portalu 12 Sierpień 2021

"Moralność pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej lekturą jubileuszowej, dziesiątej odsłony Narodowego Czytania.

Redakcja portalu 12 Sierpień 2021

Poznaliśmy laureatów I edycji ogólnopolskiego Konkursu "Pasjonująca lekcja religii"

Redakcja portalu 19 Lipiec 2021

Rusza konkurs "Pasjonująca lekcja religii"

Redakcja portalu 10 Maj 2021


OSTATNIE KOMENTARZE

Wychowanie w szkole, czyli naprawdę dobra zmiana

~ Staszek(Gość) z: http://www.parental.pl/ 03 Listopad 2016, 13:21

Ku reformie szkół średnich - część I

~ Blanka(Gość) z: http://www.kwadransakademicki.pl/ 03 Listopad 2016, 13:18

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:15

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:14

Presja rodziców na dzieci - Wykład Margret Rasfeld

03 Listopad 2016, 13:09


Powrót do góry
logo_unii_europejskiej