Od kultury nauczania do kultury uczenia się

Marzena Żylińska, 19 Maj 16 Dodaj komentarz Wyślij Drukuj

Tradycyjna metodyka kładła nacisk na nauczanie (rozkłady materiału, planowanie lekcji, pisanie scenariuszy, formułowanie celów lekcji) czyli na aktywności nauczyciela. Wierzono, że jeśli drobiazgowo zaplanuje się proces nauczania, to jego efektem będzie proces uczenia się. Z jakiegoś powodu temu ostatniemu nie poświęcano większej uwagi. Dziś, gdy wiemy już trochę o tym, jak uczy się mózg, warto spróbować przenieść środek ciężkości z procesu nauczania na proces uczenia się i głównym aktorem szkolnych aktywności uczynić uczniów. Jednak owo przejście wymaga zupełnie innych materiałów dydaktycznych. Tradycyjna metodyka im również poświęca wyjątkowo mało uwagi. Czy to nie dziwne, że na rolę pomocy dydaktycznych w procesie uczenia się uwagę zwróciła lekarka Maria Montessori? A to przecież w dużej mierze od nich zależy, jak pracują uczniowie. Jeśli sale lekcyjne są dobrze wyposażone, to dzieci mogą manipulować przedmiotami, a wszyscy uczniowie – młodsi i starsi – wchodzić w rolę badaczy i eksperymentatorów. Jeśli w pobliżu szkoły jest ogród, to rośliny można poznawać nie poprzez słowa z książek, ale używając własnych zmysłów. To ogromna różnica, czy świat poznajemy samodzielnie, czy z drugiej ręki jakby „przez szybę”. Równie ważne są materiały dydaktyczne w podręcznikach i zeszytach ćwiczeń. Teksty mogą być schematyczne, suche i mało interesujące, ale mogą też poruszać emocje, intrygować i budzić fascynacje. Takie powinny być również teksty w podręcznikach do fizyki, chemii, biologii czy historii. Bo świat jest naprawdę ciekawy, a odkrywanie jego tajemnic fascynujące.

Jednak największy problem mamy dziś z zadaniami. To one umożliwiają przetwarzanie informacji i od nich zależy, jak uczniowie będą się uczyć. Im intensywniej pracuje mózg, tym więcej się uczy. Badania neurobiologów pokazują, że w edukacji nie ma drogi na skróty. Aby powstały nowe ścieżki neuronalne, mózgi uczących się osób muszą być możliwie aktywne i muszą wykonać odpowiednią pracę. Z dobrej lekcji znudzony może wyjść nauczyciel, a uczniowie powinni wyjść zmęczeni. Nigdy na odwrót. Dlatego tak ważne jest, by umieć odróżniać zadania będące prawdziwymi ćwiczeniami od tych, które są jedynie narzędziami pomiaru. Od samego mierzenia nikt się jeszcze niczego nie nauczył, za to wielu straciło motywację. Gdy uczniowie zamiast ćwiczeń zajmują się zadaniami bedącymi narzędziami pomiaru, niczego się nie uczą.

Jakie materiały są potrzebne, żeby uczniowie mogli się uczyć?

Nowa kultura edukacyjna, w której uczniowie aktywnie się uczą, wymaga zadań otwartych, umożliwiających głębokie przetwarzanie informacji i rozwijanie kreatywności, bazujących na uczniowskiej autonomii i zachęcających do (prawdziwej) pracy w grupach. Takie zadania nie mają jednej prawidłowej odpowiedzi, a to oznacza, że każda grupa może je zrobić inaczej. Stawianie wszystkim uczniom takich samych celów wyklucza kreatywność i innowacyjność, a na ich rozwijaniu wszystkim nam powinno zależeć. Czy nasza polska gospodarka będzie innowacyjna, zależy od tego, jak zostanie zorganizowana szkolna nauka. Uczniowie mogą ze szkoły wynieść przeświadczenie, że na każde pytanie – jak w testach – jest jedna dobra odpowiedź, ale mogą też nauczyć się, że dobrych rozwiązań może być wiele.

Zadania umożliwiające wprowadzenie kultury uczenia się nie traktują świata jednowymiarowo, to znaczy, że wychodzą poza ramy jednego przedmiotu i umożliwiają łączenie treści z różnych dziedzin. Takich zadań potrzebujemy, by wprowadzić nową formę nauki, którą w Budzącej się szkole nazywamy edukatorium. Obecnie nauczyciele ze SP nr 81 w Łodzi pracują nad materiałami umożliwiającymi uczniom samodzielną pracę. Na początku października planujemy zorganizowanie konferencji, która obejmować będzie również warsztaty. Poprowadzą je nauczyciele, którzy obecnie tworzą i testują materiały do edukatorium.

O samej idei edukatorium, jak również o materiałach umożliwiających przejście od kultury nauczania do kultury uczenia się, na pewno jeszcze nie raz będziemy pisać i na naszym blogu i na FB. Wprowadzenie kultury uczenia się, w której uczniowie traktowani są jak autonomiczne, kreatywne i samosterowne jednostki jest jednym z najważniejszych celów Budzącej się szkoły.

Szukamy też kreatywnych nauczycieli, którzy chcieliby przyłączyć się do projektu edukatorium i tworzyć materiały umożliwiające uczniom samodzielną (choć w grupach) naukę. Szczególnie zależy nam na nauczycielach z Torunia, Łodzi lub Poznania. Wszystkie opracowane wspólnie materiały będą udostępnione na stronie Budzącej się szkoły. Jeśli macie ochotę włączyć się do pracy i tworzyć razem z nami materiały do edukatorum, napiszcie proszę.

* * *

O autorce:
		Marzena Żylińska Zajmuje się metodyką i neuropedagogiką. Jest wykładowcą NKJO W Toruniu, studiów podyplomowych WSG "Neurodydaktyka z tutoringiem", prowadzi blog "Neurodydaktyka, czyli neurony w szkolnej ławce". W licznych publikacjach popularyzuje neurodydaktykę jako interdyscyplinarną dziedzinę nauki, opartą na badaniach mózgu, która stawia sobie za cel stworzenie nowych koncepcji pedagogicznych i inicjuje poszukiwanie przyjaznego mózgowi systemu edukacyjnego. Autorka książek "Postkomunikatywna dydaktyka języków obcych w dobie technologii informacyjnych" oraz "Neurodydaktyka". Jej celem jest stworzenie modelu szkoły, w której uczniowie będą mogli w pełni wykorzystać swój potencjał i rozwijać talenty.
Teskt ukazał się pierwotnie na blogu autorki w serwisie www.budzacasieszkola.pl