O szkole bez (zbędnych) emocji

Maciej Jakubowski, 02 Lipiec 15 Dodaj komentarz Wyślij Drukuj

Druga ważna przeszkoda to trudność w określeniu celów kształcenia. Niemal każdy widzi cele szkoły inaczej, co nie powinno dziwić. Szkoła z jednej strony zajmuje kluczowe miejsce w rozwoju młodych ludzi, więc musi odpowiadać na bardzo szeroki wachlarz potrzeb, a z drugiej strony w społeczeństwie pluralistycznym naturalne jest, że poglądów na to, jakie są cele kształcenia, będzie bardzo wiele. Określenie celów kształcenia jest też trudne ze względu na dynamicznie zmieniające się potrzeby społeczeństwa i gospodarki. Trudno przewidzieć, jakie specyficzne umiejętności będą istotne za 20 lat, a taka jest perspektywa czasowa nauczyciela, który staje przed wyborem, jak wspierać rozwój małego człowieka. Stąd koncepcja uczenia się przez całe życie i rozwijania kluczowych kompetencji, które mogą stanowić uniwersalną podstawę dalszej edukacji i funkcjonowania we współczesnym świecie. Nie można więc oczekiwać, że dyskusja nad tym, jakie cele powinny sobie stawiać szkoły kiedykolwiek się zakończy.

Po trzecie, trudno jest określić i zmierzyć efekty kształcenia. Inaczej niż w przedsiębiorstwie, gdzie liczy się łatwo mierzalny zysk czy pozycja rynkowa, w szkole trudno jest określić, czy praca zakończyła się sukcesem, czy porażką. Nawet jeśli zgodzimy się, jakie cele powinna osiągnąć szkoła i kończący ją młodzi ludzie, to trudno nam je ściśle zdefiniować i zmierzyć. Co znaczy bowiem, że dobrze wychowujemy? Choć wszyscy zgadzamy się, że szkoła powinna nie tylko "uczyć", ale i "wychowywać", to już trudniej zgodzić się, jak zdefiniować te terminy, a jeszcze trudniej zmierzyć związane z nimi efekty. Sprawa z pozoru wygląda prościej z definicją i pomiarem kompetencji. Można uznać, że potrafimy oceniać nawet bardzo złożone umiejętności językowe czy matematyczne, trudniej jest jednak zdefiniować i ocenić takie kompetencje jak umiejętność pracy w grupie czy kreatywność.

Z powyższych względów dyskusje o edukacji zawsze będą opierać się na przekonaniach, które czasem trudno jest podeprzeć lub podważyć wynikami badań. Same badania edukacyjne przez wiele lat zdominowane były przez dyskusje filozoficzne, historyczne czy wręcz światopoglądowe niż badania empiryczne. W ostatnich latach jednak dokonano olbrzymiego postępu zarówno pod względem możliwości pomiaru kompetencji uczniów, a więc ważnych efektów kształcenia, jak i pod względem rozwoju metod analitycznych dających lepszy obraz zależności przyczynowo-skutkowych między tym, co się w szkole dzieje, a efektami kształcenia właśnie.

Zapraszam do dyskusji, która zbliży nas do "evidence-based policy making", czyli polityki publicznej prowadzonej na podstawie wyników badań, a nie na poglądach. Mam nadzieję, że taka dyskusja oddali nas od polityki edukacyjnej, która wymusza ciągłe reformy tylko po to, aby zaspokoić potrzeby grup interesu czy zmienne poglądy polityków. Na łamach Głosu Nauczycielskiego będę regularnie przedstawiał wybraną ważną dla edukacji kwestię i odnoszące się do niej wyniki badań. Zapraszam do przesyłania własnych opinii i sugestii tematów, jakie powinniśmy poruszyć. Artykuły, bezpośrednie linki i dodatkowe materiały dostępne będą także na stronach www.evidenceinstitute.pl. Zapraszam do lektury i do dyskusji opartej na wynikach badań! Cykl rozpoczniemy przedstawieniem osiągnięć polskiej edukacji, która w świetle badań ma co najmniej tyle samo sukcesów, ile wyzwań.

O autorze:
		Maciej Jakubowski ma doświadczenie w pracy w rządzie, samorządzie, instytucjach międzynarodowych oraz badawczych. W latach 2012-2014 pełnił funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej. Obecnie prowadzi Evidence Institute oraz pracuje jako konsultant dla organizacji międzynarodowych i rządów w Europie i Azji. Jest także adiunktem na Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego.  W latach 2008-2012 pracował w zespole zarządzającym badaniem PISA w siedzibie OECD w Paryżu. Współpracował jako konsultant z Bankiem Światowym oraz UNDP. Uzyskał stopień doktora nauk ekonomicznych na Uniwersytecie Warszawskim. Prowadził badania na University of Pittsburgh w USA, Ludwig Maximilian University w Niemczech oraz European University Institute we Włoszech. W ostatnich latach w pracy naukowej skupia się na analizie wpływu zmian w polityce edukacyjnej na postępy uczniów. Interesują go także metodologiczne zagadnienia z zakresu metod statystycznych służących ewaluacji efektów programów publicznych. Jest współautorem metody edukacyjnej wartości dodanej w Polsce. Jest autorem i współautorem kilku książek, kilkudziesięciu raportów badawczych oraz artykułów naukowych z zakresu ekonomii edukacji, polityki edukacyjnej oraz ekonomii rynku pracy.
Tekst stanowi początek serii artykułów dla Głosu Nauczycielskiego, które będą dostępne także na stronach www.evidenceinstitute.pl