Imię i nazwisko:
Adres email:

Poleć treść:


Komu szkodzi szkolne ocenianie?

Julian Piotr Sawiński, 13 Kwiecień 16 Dodaj komentarz Wyślij Drukuj

Szkodliwość jest szkodliwa, bo szkodzi. Co jest szkodliwe w ocenianiu? Niektórzy uważają, że szkole najbardziej przeszkadzają oceny i ich szkodliwy charakter jest wieloaspektowy. Ocenianie jest czymś powszechnym. Skąd więc takie myśli, że ono jest szkodliwe?
 

Szkodliwość oceniania

Szkoła jest instytucją społeczną, więc jeśli mówi się o jej jakiejś szkodliwości, to chyba jedynie w społecznym aspekcie, albo osobistym. Inspiracją do refleksji był artykuł dr Tomasza Tokarza [20161] pt. Szkodliwość oceniania. Tytuł intrygujący, a może nawet irytujący. Bo - jak w szkole uczyć bez oceniania? Jak żyć wśród ludzi i nie poddawać się ocenie oraz nie oceniać innych? Co zrobić, aby nie być ocenianym? 

Szczególna rola oceniania polega na tym, że ono wartościuje. Czy chcę być oceniany? Czy lubię oceny? Zdaniem ww. autora: „Przede wszystkim oceny zaburzają istotę procesu uczenia się - czyli zmierzanie do rozwoju (rozumianego jako stopniowe poznawanie siebie, innych ludzi, otaczającej rzeczywistości)”. No dobrze, jeśli zaburzają - to co? Już w tym zdaniu używając terminu „proces” sam autor poddaje się tutaj szkodliwej manierze typu sądowniczego.

Samo to słowo „proces” pachnie sądownictwem i wymiarem sprawiedliwości. Uczenie się powinno sprawiać radość i satysfakcję, a nie kojarzyć się ze sprawami procesowymi. Jest ono z natury rzeczy osobistym działaniem, systemem czynności prowadzących do nowej wiedzy, nowych umiejętności i przekonań, tj. procesem, więc nie ma potrzeby używania tego brzydkiego terminu. Oto piękna smuga światła skierowana na drogę może być swoistą ilustracją tego problemu (fot. 1). A może to właśnie szkolne ocenianie jest taką smugą światła, które coś oświetla? A krytycy obecnej szkoły mówią, że to właśnie przez ocenianie ona jest opresyjna.
 

Smuga światła

fot. 1 Smuga światła nad drogą / fot. Andrzej Jakubowski – www.facebook.pl

Szkolne urabianie

Szkodliwe wydaje się jest mówienie i pisanie, że szkoła kogoś urabia. Przecież nie każda. To jest patrzenie na szkołę przez krzywe okulary. Autor uważa, że „Po wieloletnim urabianiu stają się (oceny) dla młodych ludzi celem samym w sobie. W efekcie ciężko im przygotować projekt, który nie podlega zewnętrznemu wartościowaniu. Brakuje im do tego zapału”. A skąd bierze się nasz zapał do czegoś? To jest istotne pytanie.

Szkolne stopnie budzą rozmaite emocje, ale nie należy przesadzać z ich szkodliwością. Kilka lat temu na łamach „Głosu Nauczycielskiego” wskazano na niepedagogiczność stosowania ocen z zachowania się uczniów. Chodzi o artykuł pt. Smak aktywności [20062]. Później szerzej ten problem przedstawiono w innych artykułach. Warto sobie postawić pytanie: Jakie są korzyści (pozytywy) i słabe strony (negatywy) szkolnego oceniania?

Szkoda, że wielu uczniów uczy się dla szkolnych stopni na świadectwie, a nie po to, aby wiedzieć i umieć więcej. Dr Tomasz Tokarz także ubolewa nad tym, że uczą się dla stopni, a nie „by lepiej zrozumieć samego siebie, swoją indywidualną rolę, miejsce we wspólnocie, by rozwijać zainteresowania, umiejętnie wykorzystywać posiadane zasoby, zdobywać przydatne kompetencje. Im mocniej koncentrują się na stopniach tym bardziej tracą naturalne zainteresowanie światem”. Teza wydaje się być wątpliwa.


Stopnie z zachowania

Szerzej problem szkolnego oceniania zachowania uczniów i jego słabych stron przedstawiono w artykule pt. Komu służy szkolna ocena zachowania? [20143], który jest dostępny na internetowym portalu czasopisma „Edukacja Internet Dialog” – www.edukacjaidialog.pl/blog. Warto sobie przypomnieć i przemyśleć.

Szkoda, szkoda…, ale nauczyciele przecież mówią i przekonują swoich uczniów, że uczą się dla siebie i własnej przyszłości. A dla mnie mniej ważne jest to, z jakiego motywu się uczą, a ważne jest, że się uczą, że tego chcą. Ważna jest znajomość motywacji uczniów do nauki, ale najważniejsze jest, że ona po prostu jest. Tak zgoda, człowiek powinien uczyć się dla siebie, ale to uczenie się dla ładnych ocen również się liczy.

Sytuacją szczególną jest ocenianie ludzkiego zachowania. Tu zupełnie nie pasują oceny, stopnie, poziomy, standardy, bo po prostu do niego nie przystają. Ale z dokonywania samooceny radzę nie rezygnować. Ona jest zasadniczym warunkiem zmiany metod pracy i stylu działania nauczycieli w szkole.


Szkolne aktywizowanie

Szczególna rola poznawczych zainteresowań w uczeniu się jest opisana w literaturze dydaktycznej. Racja jest po stronie tych, którzy uważają, że zainteresowania są wyjątkowo ważne w uczeniu się. Trochę racji ma też ww. autor twierdząc, że uczniowie w celu spełnienia wymagań są gotowi iść po linii najsłabszego oporu, co niejednokrotnie kończy się oszukiwaniem - ściąganiem, przepisywaniem zadań, kupowaniem rozwiązań na internecie.

Szkolnym zadaniem numer jeden jest umiejętne aktywizowanie i motywowanie uczniów do pracy oraz sprawna organizacja ich uczenia się. W poradniku o aktywizowaniu pt. Sposoby aktywizowania uczniów w szkole XXI wieku. Pytania, refleksje, dobre rady. Poradnik dla nauczycieli. [20144] scharakteryzowano 13 ważnych zagadnień w tym temacie, które warto poznać i głęboko przemyśleć, ale szkolnego oceniania w zasadzie tam nie ma (fot. 2).

Spis treści ww. poradnika ujawnia te 13 ważnych zagadnień. Oto one w dosłownym brzmieniu:
 

  1. Stosować sprawdzone reguły wywierania wpływu na uczniów
  2. Uczyć niekonwencjonalnie i łamać dydaktyczne schematy
  3. Inspirować i rozwijać racjonalne myślenie uczniów
  4. Zrozumieć i wykorzystać zasady neurodydaktyki
  5. Organizować uczenie się i edukację służącą człowiekowi
  6. Pracować nad rozwojem motywacji uczniów
  7. Równo i podmiotowo traktować wszystkich uczniów
  8. Stawiać na samodzielność i odpowiedzialność ucznia
  9. Postawić na wykorzystywanie technologii TIK
  10. Aktywizować i zachęcać do nauki wg temperamentu
  11. Ze szkoły uczynić akademię umiejętności
  12. Wymagać wysiłku, pracy i konsekwencji
  13. Priorytetem szkoły uczynić rozwój poznawczych zainteresowań.

 

Sposoby aktywizowania uczniów

Fot. 2: Sposoby aktywizowania… fot. www.ksiegarnia.difin.pl

Stymulowanie ocenami

Stymulować aktywność uczniów można bardzo różnie. Niektórzy jednak podkreślają, że szkolne ocenianie nie stymuluje do uczenia się, ale do kombinowania. To drugie, jeśli odbywa się w ramach prawa nie jest przecież czymś nagannym, bo często przydaje się w życiu. Szerzej o nim jest np. w artykule pt. O uczeniu w szkole „kombinowania” [20115]. Jest upowszechniony w „Problemach Opiekuńczo-Wychowawczych”.

Samo zaś stymulowanie jest działaniem skierowanym na motywację. Zdaniem ww. autora: „Przez stymulowanie ocenami uczniowie zatracają wewnętrzną motywację, związaną z chęcią doskonalenia się i zrobienia czegoś sensownego dla innych. Oceny sprowadzają uczenie się (czyli fascynującą przygodę w świecie wiedzy i umiejętności) do nudnej pracy - za wykonanie której trzeba otrzymać wynagrodzenie”. Ciekawe, czy tak jest naprawdę?

Stąd obawy uczniów – podkreśla ww. autor - przed otrzymaniem negatywnych stopni z przedmiotów, których młody człowiek najzwyczajniej nie lubi. To prawda, że negatywnych i słabych ocen nie lubimy, a bardzo ładne nagle da się polubić. Wątpliwe jest jednak twierdzenie, że to „odciąga go od obszarów, które rzeczywiście go fascynują i w których ma szansę zostać ekspertem”. Ale, żeby zostać ekspertem czy specjalistą w czymś też trzeba przejść wartościowanie (cdn.).

 

[1] T. TOKARZ, Szkodliwość oceniania, - www.edukacjaidialog.pl /blogi – z 10.04.2016.
[2] J. P. SAWIŃSKI, Smak aktywności. "Głos Nauczycielski" 2006 nr 33, s. 10.
[3] J. P. SAWIŃSKI, Komu służy szkolna ocena zachowania? – www.edukacjaidialog.pl/blog - z 24.01.2014.
[4] J. P. SAWIŃSKI, Sposoby aktywizowania uczniów w szkole XXI wieku. Pytania, refleksje, dobre rady. Poradnik dla nauczycieli. Warszawa: Wydaw. Difin, 2014.
[5] J. P. SAWIŃSKI, O uczeniu w szkole „kombinowania” „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” 2011 nr 2, s.  36-38.

 

 
 
* * *
 

 
 O autorze:
Julian Piotr Sawiński  

dr Julian Piotr Sawiński

Nauczyciel dyplomowany biologii i geografii, doktor nauk przyrodniczych, dydaktyk biologii, konsultant CEN w Koszalinie ds. informacji i innowacji pedagogicznych. Redaktor naczelny "Nauczycielskiej Edukacji". Nauczyciel Roku 1995 "Fundacji Innowacja" w Warszawie. Rzeczoznawca MEN ds. recenzowania podręczników i pomocniczych środków dydaktycznych do biologii i przyrody, egzaminator OKE z biologii, trener grupy 600 programu "Ocenianie w Nowej szkole". Organizator różnych kursów i warsztatów edukacyjnych dla nauczycieli. Autor ponad 850 publikacji edukacyjnych nt. edukacji i innowacji. Kierunkowe zainteresowania: ornitolog.

Tekst pierwotnie ukazał się w Biuletynie Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie "Nauczycielska Edukacja"

 

Aktualna ocena

0

Oceń
Podziel się
KOMENTARZE
Aktualnie brak komentarzy. Bądź pierwszy, wyraź swoją opinię

DODAJ KOMENTARZ
Zaloguj się albo Dodaj komentarz jako gość.

Dodaj komentarz:



ZOBACZ TAKŻE
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Warszawska Liga Debatancka dla Szkół Podstawowych - trwa przyjmowanie zgłoszeń do kolejnej edycji

Redakcja portalu 29 Czerwiec 2022

Trwa II. edycja konkursu "Pasjonująca lekcja religii"

Redakcja portalu 29 Czerwiec 2022

#UOKiKtestuje - tornistry

Redakcja portalu 23 Sierpień 2021

"Moralność pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej lekturą jubileuszowej, dziesiątej odsłony Narodowego Czytania.

Redakcja portalu 12 Sierpień 2021

RPO krytycznie o rządowym projekcie odpowiedzialności karnej dyrektorów szkół i placówek dla dzieci

Redakcja portalu 12 Sierpień 2021


OSTATNIE KOMENTARZE

Wychowanie w szkole, czyli naprawdę dobra zmiana

~ Staszek(Gość) z: http://www.parental.pl/ 03 Listopad 2016, 13:21

Ku reformie szkół średnich - część I

~ Blanka(Gość) z: http://www.kwadransakademicki.pl/ 03 Listopad 2016, 13:18

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:15

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:14

Presja rodziców na dzieci - Wykład Margret Rasfeld

03 Listopad 2016, 13:09


Powrót do góry
logo_unii_europejskiej