Ważny problem szkoły: Innowacyjność w zarządzaniu edukacją

Julian Piotr Sawiński, 13 Luty 16 Dodaj komentarz Wyślij Drukuj

Zarządzanie innowacyjne

Zainteresowaniem wielu cieszy się dziś innowacyjność. Jest uznawana za istotny element nowoczesności instytucji, organizacji czy szkoły, ale także samego człowieka. Z pewnością jest ważnym warunkiem dobrych zmian i postępu. Ma ona sens tylko wówczas, gdy nastawiona jest na zwiększenie skuteczności naszego działania, czyli uzyskanie lepszych efektów. Sporo autorów w różnych mediach wskazuje na potrzebę innego, innowacyjnego i skutecznego, zarządzania ludzkimi zasobami, edukacją i szkołą.

Z pewnością zarządzanie to bardzo pojemne pojęcie. Odnosi się do bardzo różnych dziedzin naszego życia, nie tylko kierowania jakąś placówką, szkołą czy organizacją. Dotyczy m.in.:
 

1. aktywności kierowników i dyrektorów w placówce,
2. budowania dobrych relacji międzyludzkich,
3. czynności i chęci zdobycia przewagi, władzy lub pieniędzy,
4. gospodarowania zasobami, szkołą, placówką oświatową lub inną,
5. edukacyjnych problemów dydaktycznych i organizacyjnych,
6. filozofii i modelu edukacji oraz całego systemu oświaty,
7. generowania nowych pomysłów i rozwiązań organizacyjnych,
8. higieny i bezpieczeństwa pracy w szkole,
9. innowacyjnego, tj. innego niż dotychczasowego stylu kierowania,
10. jakości pracy dyrektora – itd.

Zarządzanie innowacyjne słusznie kojarzy się z jakimś innym niż obecne kierowaniem szkołą i edukacją. Domaga się ono innowacyjnych dyrektorów i nauczycieli. Oto interesująca książka pt. Innowacyjność w zarządzeniu edukacją, ukazująca wybrane, ale i różnorodne problemy tego zarządzania. We wstępie wskazano, że: „Mijający czas w dziejach oświaty zmusza i skłaniać powinien do refleksji nad tym, co już zrobiono, czego dokonano, ale również do myślenia i konceptualizacji nowych, unowocześnionych, innowacyjnych, czy wręcz eksperymentalnych rozwiązań w systemie zarządzania edukacją w jej bardzo szerokim wymiarze…” [2015¹].

Zmiany w zarządzaniu

Zmiany dokonujące się wokół nas i na świecie domagają się innej niż dotychczas szkoły i edukacji, ale także innowacyjnego zarządzania. Zarządzanie stanowi kluczowy element nowoczesności – twierdzi prof. Krystyna Duraj-Nowakowa [2015²] i prof. Kazimierz Denek [2015³]. Profesor wskazuje, że mechanizmy rządzące zarządzaniem wkraczają do wszystkich obszarów naszego życia społeczno-ekonomicznego.

Zadaniem więc ważnym szkoły, instytucji, organizacji itd., jest zwiększanie skuteczności i efektywności działania. Profesor ww. wskazuje, że na zarządzanie patrzy się teraz przez pryzmat efektywności, redukcji zbędnych kosztów i maksymalizacji zysku. Takie myślenie wkrada się również do takich sfer, które do niedawna były od tego wolne, jak: pomoc społeczna, nauka, edukacja na różnych jej poziomach czy służba zdrowia.

Zdaniem prof. Kazimierza Denka [2015⁴] - to komercjalizacja tych dziedzin zmienia nas, osoby potrzebujące, jak było dotychczas, w klientów. Wskazuje również, że to właśnie nieefektywne zarządzanie edukacją stwarza liczne niedogodności. Chodzi o skuteczne, często innowacyjne rozwiązania w dziedzinie zarządzania i kierowania uczelniami z uniwersytetem na czele.
 

Innowacyjność w zarządzaniu edukacją – okładka (fot. www.psnt.edu.pl/Wydawnictwa)

Zarządzanie edukacją

Zadaniem edukacyjnych innowacji jest zwiększenie skuteczności kształcenia i wychowania. Mają sens, gdy są nastawione na osiągnięcie wyższej skuteczności uczenia się uczniów i szkolnej edukacji. Powinny mieć wyraźnie edukacyjny charakter, czyli promować skuteczne uczenie się i rozwój uczniów, poprawiać organizację szkoły oraz metody jej pracy. Trzeba je skierować na edukacyjne sukcesy uczniów, nauczycieli i szkoły. Powinny być dobrze przemyślane i mieć eksperymentalny charakter.

Z tego powodu też warto pytać: Jak innowacyjna edukacja wpływa na skuteczność uczenia się i szkolnej edukacji? – oraz poszukiwać trafnej odpowiedzi na to pytanie. Szerzej o tym jest np. w poradniku dla nauczycieli i edukatorów pt. Jak zwiększyć skuteczność szkolnej edukacji? [2015⁵]. Warto bliżej poznać przedstawione w nim strategie skutecznego działania.

Z obserwacji innowacyjnych działań w szkołach, w tym tych zgłaszanych przez szkoły, wynika, że spora ich część jest wdrożona i realizowana, ale nie jest odpowiednio ewaluowana oraz monitorowana i oceniana. Trochę irytujące jest to, że ostatnio dość często i dużo pisze się o innowacyjności nauczycieli, edukacji i szkoły, a praktyka szkolna jakby ich unikała czy też się ich bała. Edukacyjne innowacje są dość często modułem analiz i refleksji. Bierze się to z tego, że to właśnie one są główną szansą rozwoju edukacji i szkoły oraz motorem postępowych zmian. Chodzi oczywiście o zmiany pozytywne, jakościowe i rzeczywiste, nie zaś pozorowane i powierzchowne. Ważna jest także dobra ich promocja i upowszechnienie.

Zagadnienia innowacyjności w zarządzaniu

Z pewnością dyrektorów szkół i nauczycieli zainteresuje ww. książka o innowacyjnym zarządzaniu edukacją. Interesujące w tej publikacji jest właśnie to, że jest ona dobrym przykładem poszukiwania trafnych odpowiedzi na te ww. pytania i podobne problemy. Uprawnione i uzasadnione są więc pytania:
 

1. Jakie są aksjologiczne wyzwania w zarządzaniu edukacją?
2. Jak dobrze i umiejętnie zarządzać zasobami ludzkich umysłów?
3. Czym jest i jakie są uwarunkowania innowacyjnego zarządzania?
4. Jakie są tendencje w teorii i praktyce innowacji pedagogicznych w kierowaniu oświatą? – i inne.

Zagadnienia tej książki koncentrują się na różnych problemach innowacyjności w zarządzaniu edukacją. Jest ona już czternastą monografią PSNT [2016⁶]. Jest poświecona problematyce zarządzania edukacją w jego wąskim i szerokim spectrum. Redaktor naukowy opracowania we wstępie podkreśla, że: ”Autorzy rozpraw zajęli się poszczególnymi, dosyć wąskimi i szczegółowymi problemami. Jest to zbiór indywidualnych, osobistych przemyśleń oraz wyników badań, poświęconych różnym aspektom zarządzania, poszukując w nich cech innowacyjności”.

Zadziwiające jest to, że prof. Leszkowi Pawelskiemu – naukowemu redaktorowi tej monografii - udało się zachęcić tak wielu autorów do napisania artykułów, w tym szereg znanych profesorów, mimo że pochodzą z różnych ośrodków naukowych i edukacyjnych, w tym reprezentujących szkolną praktykę. Połączyła ich ważna idea – twierdzi ww. profesor – potrzeba unowocześnienia mechanizmów zarządzania zarówno działaniami edukacyjnymi, jak i ludzkimi zasobami, a także zadaniami dotyczącymi projektowania elementów całego systemu edukacyjnego.

Zawartość monografii o zarządzaniu

Za dobre kierowanie (zarządzanie) wielu piszących o tym uznaje demokratyczny styl zarządzania. Interesujące więc są te treści różnych rozdziałów, które odnoszą się do tego stylu zarządzania, np. rozważania ww. prof. Kazimierza Denka pt. Zarządzanie uniwersytetem, który wskazuje, że powszechnie uważa się, że najkorzystniejszym rozwiązaniem jest demokratyczny sposób zarządzania uniwersytetem. „Natychmiast towarzyszy mu jednak pytanie, czy demokratyczne reguły nadają się ku temu. Nie budzi wątpliwości, że sam wybór władz uniwersytetu jest demokratyczny. Czy nie kurczy, a może nawet kończy się on z momentem wyboru konkretnych osób na stanowiska rektora, dziekana, dyrektora instytutu?” (…) Warto poznać zarówno postawione pytania, jak i profesorskie odpowiedzi.

Zagadnienia podjęte w książce pt. Innowacyjność w zarządzaniu edukacją dotyczą różnorodnych spraw. Zawiera ona 27 merytorycznych rozdziałów. Oto ich autorzy i tematyka:
 

1. Kazimierz DENEK, Zarządzanie uniwersytetem - s. 15-36.
2. Bogusław ŚLIWERSKI, Reformatorzy szkoły w chmurze (także banału) - s. 37-54.
3. Janusz MASTALSKI, Aksjologiczne wyzwania w zarządzaniu edukacją w kontekście globalnych przemian społecznych - s. 55-72.
4. Wojciech KOJS, O zarządzaniu zarządzającymi zasobami umysłu w kontekście wybranych problemów komunikacji i edukacji - s. 73-92.
5. Kazimierz WENTA, Czytanie obrazów w Internecie - s. 93-110.
6. Krystyna DURAJ - NOWAKOWA, Uwarunkowania innowacyjnego zarządzania uczelnią wyższą - s. 111-126.
7. Janusz MORBITZER, W stronę szkoły przyszłości – zarys problematyki - s. 127-140.
8. Marian KOPCZEWSKI, Kompetencje elementem innowacyjności w zarządzaniu kapitałem ludzkim w organizacji - szkole - s. 141-156.
9. Marek REMBIERZ, Mała szkoła jako wielka sprawa 0 i szansa – edukacji - s. 157-194.
10. Mirosław A. MICHALSKI, Miejsce religii w procesie socjalizacji - s. 195-208.
11. PAWELSKI L., Missio Reconiciliationis – pojednanie w duchu europejskim - s. 209-220.
12. Bogdan URBANEK, Rola wychowawcy w zarządzaniu zespołem klasowym - s. 221-238.
13. Ewa CZERWIŃSKA, Marian KOPCZEWSKI, Edukacja dla bezpieczeństwa elementem innowacyjności nauczania młodzieży w dobie współczesnej rzeczywistości - s. 239-256.
14. Wiesław W. KOBIELSKI, Nowa forma organizacji wykładu akademickiego - s. 257-266.
15. Paweł PRUSAK, Aktywność młodzieży na rzecz Małej Ojczyzny - s. 267-278.
16. Maria SOBIESZCZYK, „Biznes dla uczelni, uczelnie dla biznesu” rozwój partnerstwa Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy i wybranych przedsiębiorstw w regionie kujawsko-pomorskim - s. 279-289.
17. Marek KAZIMIEROWICZ, Konkursy tylko z nazwy – potrzeba gruntownych zmian - s. 299-310.
18. Krzysztof ZDZIARSKI, Nauczyciel – refleksyjny praktyk – puzzle pedagogiczne - s. 311-316.
19. Krzysztof ZAJDEL, Jakościowe wyzwania sprawowania funkcji dyrektora w szkole - s. 317-328.
20. Piotr KOWOLIK, Współczesne tendencje w teorii i praktyce innowacji pedagogicznych w kierowaniu placówką - s. 329-340.
21. Julian P. SAWIŃSKI, Między aktywizmem a wyciszeniem - s. 341-348.
22. Stefan SZŁACH, Innowacyjność i zaufanie – wybrane aspekty - s. 349-354.
23. Katarzyna HERDA - PŁONKA, Rola i zasób pojęć pedagoga specjalnego w opinii studentów kierunku fizjoterapia. Dezyderaty do pracy nauczyciela akademickiego - s. 355-368.
24. Marzena NOWIK, Innowacyjne metody sprawowania nadzoru pedagogicznego w przedszkolu - s. 369-378.
25. Piotr SKOCZYLAS, Edukacja europejska w praktyce - s. 379-386.
26. Tadeusz CHRUŚCIEL, Adam WYSZOMIRSKI, Kształcenie specjalistyczne – konieczność czy utopia - s. 387-398.
27. Stanisław TUROWSKI, Recepty na edukację - s. 399-400.

Zadaniem Czytelnika może być wybranie konkretnego artykułu – rozdziału według własnych zainteresowań, dokładne przestudiowanie i wykorzystanie jego treści w projektowaniu własnej innowacji edukacyjnej. Życzę miłej lektury i powodzenia.

 


[1] L. PAWELSKI, Wstęp. [w:] PAWELSKI L. (red.), Innowacyjność w zarządzaniu edukacją. Szczecinek: Wydaw. PSNT, 2015, s. 11-13.
[2] K. DURAJ-NOWAKOWA, Uwarunkowania innowacyjnego zarządzania uczelnią wyższą. [w:] PAWELSKI L. (red.), Innowacyjność w zarządzaniu edukacją. Szczecinek: Wydaw. PSNT, 2015, s. 111-126.
[3] K. DENEK, Zarządzanie uniwersytetem. [w:] PAWELSKI L. (red.), Innowacyjność w zarządzaniu edukacją. Szczecinek: Wydaw. PSNT, s. 15-36.
[4] K. DENEK, Zarządzanie uniwersytetem. Op.cit.s. 15-36.
[5] J. P. SAWIŃSKI, Jak zwiększyć skuteczność szkolnej edukacji? Poradnik dla nauczycieli i edukatorów – część I. Warszawa: Wydaw. Difin, 2015.
[6] www.psnt.edu.pl/Wydawnictwa
 

O autorze:
		dr Julian Piotr Sawiński Nauczyciel dyplomowany biologii i geografii, doktor nauk przyrodniczych, dydaktyk biologii, konsultant CEN w Koszalinie ds. informacji i innowacji pedagogicznych. Redaktor naczelny "Nauczycielskiej Edukacji". Nauczyciel Roku 1995 "Fundacji Innowacja" w Warszawie. Rzeczoznawca MEN ds. recenzowania podręczników i pomocniczych środków dydaktycznych do biologii i przyrody, egzaminator OKE z biologii, trener grupy 600 programu "Ocenianie w Nowej szkole". Organizator różnych kursów i warsztatów edukacyjnych dla nauczycieli. Autor ponad 850 publikacji edukacyjnych nt. edukacji i innowacji. Kierunkowe zainteresowania: ornitolog.
Tekst pierwotnie ukazał się w Biuletynie Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie "Nauczycielska Edukacja"