Zarządzanie sobą - inwestycja, która zawsze się opłaca

Nauczyciel, to zawód który można śmiało powiedzieć oznacza „bycie w służbie”. W służbie dla innych, dla budowania ich wiedzy, kształtowania umiejętności, potwierdzania poczucia własnej wartości, wspierania w rozwoju, kształtowaniu światopoglądu, i w końcu dla towarzyszenia w drodze innym, którzy odkrywają swoje naturalne talenty i potencjały. Te wyjątkowe obszary „współpracy” na linii nauczyciel – uczeń wymagają wybitnych cech, które czynią tę pracę pełną pasji. W tym zawodzie spotykamy ludzi, którzy wspaniale potrafią się w nim zrealizować oraz niestety i taką grupę, która zdecydowanie się do tego zawodu nie nadaje i jak najszybciej powinna podjąć decyzję o zmianie ścieżki swojej kariery zawodowej.

Myślę, że nie jest zbyt dużym odkryciem fakt, że każdy nauczyciel jest inny, inaczej uczy, inspiruje, zaciekawia czy też egzekwuje i wymaga. Napisano tomy publikacji na temat tego, jakie są instrukcje obsługi ucznia, ale nie spotkałam zbyt wielu publikacji, które „sprzedają” instrukcję obsługi nauczyciela.

A szkoda… Uczniowie z pewnością chętnie czytaliby takie podręczniki, które pozwalałyby lepiej rozumieć nauczycieli. Oczywiście uczniowie „piszą” je sami. Zbierając doświadczenia z relacji z nauczycielami sprawdzają, jacy są? Co lubią? Czego nie tolerują? Jakich tematów z nimi nie warto poruszać…lub poruszenie jakich zagadnień, spowoduje, że „ucieknie” kilka kolejnych minut lekcji bez pytania. Z pokolenia na pokolenie w przekazach ustnych, lub w wersjach kreskówek, krążą potem „instrukcje obsługi do Pana/ Pani X”. Wiedza ta pomaga uczniom przetrwać i przeżyć w szkolnej rzeczywistości.

Prowadzę od wielu lat obserwacje. Podczas szkoleń i treningów, zadaję pytania dyrektorom szkół i nauczycielom: Co wiesz o sobie? Jaki masz styl komunikowania? Czy znasz swoje mocne strony? Czy zdajesz sobie sprawę, jak wpływasz na uczniów swoją postawą? Jakie są wartości, które „zaszczepiasz” w innych? Oczywiście „jakiś” poziom wiedzy o sobie posiada każdy. W taki, czy inny sposób - potrafimy udzielić odpowiedzi na wyżej zadane pytania, ale… No właśnie jest małe ale…ten jakiś poziom informacji przestaje nam dzisiaj wystarczać, ponieważ wiedzy o człowieku ciągle przybywa.

 

Jeden z największych guru zarządzania Peter Drucker wprowadził ciekawe podejście do zarządzania innymi, sformułował stwierdzenie, które stało się początkiem NURTU – Zarządzania sobą. „Najpierw zarządzaj sobą, potem organizacją… Nie można zarządzać innymi lepiej, niż zarządza się sobą.”

Ta fascynująca obserwacja, pozwoliła w wielu organizacjach, również i w szkole, określić obszary wiedzy o sobie samym, które wspierają rozwój samoświadomości. Ma to oczywiście duży wpływ na zarządzanie innymi. Z powyższego stwierdzenia wynika jednoznacznie niepodważalna prawda, że: Nie można świadomie zarządzać czymś, o czym nie wiem, że istnieje…

Tutaj otwierają się wrota wiedzy o nas samych, zaproszenie do poznania siebie. Okazuje się, że najbardziej oczywistych rzeczy o sobie często nie jesteśmy świadomi… Fala kursów edukacyjnych dla dyrektorów, nauczycieli, wychowawców i pedagogów – zaprosiła wszystkich do podnoszenia kwalifikacji i „szlifowania” osobistych talentów na ścieżkach kariery zawodowej. Znaczna część szkoleń dla nauczycieli obraca się jednak wokół tematu ucznia i zarządzania jego procesem uczenia się. Zachęcałabym wszystkich mimo to, do zajęcia się w równym stopniu sobą osobiście, ponieważ zdobywanie wiedzy o sobie, bez względu na wiek, kwalifikacje i doświadczenie, czy zajmowane stanowisko, jest fascynującym przeżyciem i ciekawą przygoda intelektualną.

Sprawdza się tutaj, pogląd, że jeżeli sprawdzę coś na sobie - poznam „jakiś” kawałek wiedzy, który mnie bezpośrednio dotyczy - doświadczę - jak mnie odbierają inni i usłyszę informacje zwrotne na swój temat – będę umiał tę wiedzę, przez pryzmat osobistych doświadczeń, zastosować wobec innych. Nigdy przecież nie jest za późno, żeby uczyć się obserwacji i dostrzegać więcej w sobie samym i w otoczeniu. Istnieje pewien specyficzny rodzaj obserwacji - bardzo trudny do „uprawiania” przez osobę dorosłą, a nauczyciela w szczególności, mianowicie tzw. obserwacja bez osądu… Ta bardzo ciekawa strategia, jest trochę wbrew działaniu mózgu, który uwielbia, oceniać, osądzać… i kategoryzować. Ocena jest jednak jednym z filtrów percepcji, który nie pozwala nam dostrzec rzeczywistości takiej , jaka ona jest…

Dlaczego obserwacja bez osądu, jest taka ważna w szkole? Ponieważ, gdy mamy określony rodzaj nastawienia do ucznia (z którego często nie zdajemy sobie sprawy) to wpływa ono na moje relacje, z tym właśnie uczniem. Jeżeli coś o nim myślę, że jest taki a taki, to wpływa to na mój obraz jego osoby. Jeżeli kogoś lubię, to … tu nauczyciele doskonale wiedzą, co się dzieje w szkolnej rzeczywistości, z taką relacją nauczyciel – uczeń. Ale może zdarzyć się, że kogoś nie lubię. I tu mamy inne spektrum zachowań i relacji, które wkradają się do szkolnych zachowań nauczyciel – uczeń. Dlatego poznawanie siebie, swoich modeli myślowych i mechanizmów emocjonalnych, jakie nami kierują, powinno stać się jednym z podstawowych zadań szkoleniowych dla nauczycieli i wychowawców. Rozumieć siebie, oznacza dostrzegać więcej u innych. Umieć zarządzać sobą, oznacza umieć efektywnie zarządzać innymi. Budowanie świadomości siebie w modelu umysł – emocje – ciało – duch jest podstawą szkoleń z zakresu zarządzania sobą. Nasze schematy myślenia i działania, oraz reagowania emocjonalnego stają się, podczas ćwiczeń na takich zajęciach, jasne dla nas i zrozumiałe. To wielka rzecz znać swoje osobiste zasoby i potencjały oraz umieć nimi zarządzać w procesie uczenia innych. Wiedzy o człowieku ciągle przybywa. Szczególnie bliska szkole, staje się wiedza dotycząca strategii uczenia się i wykorzystywania ludzkiej pamięci oraz procesu zapominania w procesie rozwoju.

Byłoby ciekawie odpowiedzieć sobie szczerze na następujące pytania, będąc nauczycielem, czy wiem…
1. Jakie są MOJE mocne strony?
2. Jakie mam TALENTY?
3. Jaki MAM dominujący kanał percepcji? i… co to oznacza, dla MNIE i ucznia… (czy jestem wzrokowcem, słuchowcem, czy kinestetykiem)
4. Czy umiem określić talenty ucznia i uruchomić jego potencjał osobisty, stawiając na jego mocne strony?
5. Co to jest pamięć?
6. Jakie znam strategie uczenia się – zakładając, że każdy uczeń jest inny…
7. Co myślę i wiem o dysleksji, dysgrafii i dysortografii…?
8. Jaką mam dominującą półkulę mózgową?
9. W jaki sposób uczę i dlaczego jestem/ nie jestem skuteczny?
10. Jak się SAM uczę? Co mnie motywuje do zmiany?
11. Jaki jest mój system wartości?
12. KIM dla mnie jest UCZEŃ?
13. Czy lubię swój zawód?
14. W jakiej dyscyplinie ciągle się dokształcam, uczę i rozwijam?
15. Co to jest pasja i jak ją wykorzystać w uczeniu siebie i innych?
16. Czy mam charyzmę?

Lista pytań rośnie, bo coraz dłuższa jest również lista odpowiedzi i technik pozwalających odkrywać i poznawać siebie. Zachęcałabym wejść głębiej w zagadnienia postawione w pytaniach. Zaznaczyć obok nich plusem, lub minusem stan mojej wiedzy na dziś i jak najszybciej poszukać szkoleń, które zaspokoją moją osobistą ciekawość, na drodze uzupełniania współczesnej wiedzy. Nauczyciel, powinien być postrzegany, jako mistrz. Nie tylko mistrz rzemiosła, jakim jest uczenie innych, nie tylko mistrz wiedzy o przedmiocie, którego uczy, ale również, a może nawet przede wszystkim mistrz myślenia, że zdobywanie wiedzy o sobie samym jest wartością. Jest inwestycją, która ZAWSZE się opłaca. A mistrz, który tak myśli, tak uczy i tak czuje - po prostu… Zna i rozumie siebie.


Renata Gut