Czasopisma dla dzieci

Obecnie rynkowa oferta periodyków dziecięcych jest bardzo obszerna, a treści wielu pism są skorelowane z programem szkolnym, zwłaszcza dla dzieci z klas I-III. Według klasyfikacji UNESCO w roku 2003 wychodziło w Polsce 77 czasopism dla dzieci i młodzieży, a w następnym roku już 117 tytułów. Około 30 tytułów to przedruki czasopism zagranicznych, takich jak „OK.”. „Królik Bugs” itp.

Wymagania wobec czasopism dla dzieci są bardzo wysokie, gdyż okres wczesnoszkolny ma ogromny wpływ na rozwój u dzieci takich cech, jak spostrzeganie, konkretyzowanie, analizowanie, uogólnianie itp. Dlatego też w tym czasie należy poświęcić dziecku jak najwięcej uwagi, bawić się z nim, rozmawiać, czytać mu, odpowiadać na rozliczne pytania.

Okres wczesnoszkolny to czas ciągłego doskonalenia się procesu spostrzegania, co wpływa na zdolność do bardziej usystematyzowanego i skoordynowanego wykorzystywania bodźców, głównie wzrokowych. Wzrost sprawności spostrzeżeniowych jest związany z większą możliwością koncentrowania uwagi, a tym samym eliminowania rozpraszających ją bodźców. Bardzo istotnym czynnikiem jest stopniowo rozwijająca się umiejętność bardziej logicznego organizowania własnych schematów spostrzeżeniowych.

Na przełomie szóstego i siódmego roku życia u dziecka pojawiają się nowe uzdolnienia umysłowe, nazwane przez Piageta operacjami konkretnymi. Dzięki nim dzieci mogą formułować systemy kategorii. Operacje konkretne odnoszą się najpierw do prostych przedmiotów, a później obejmują relacje bardziej złożone, z uwzględnieniem czasu i przestrzeni. Dzięki pojawieniu się operacji konkretnych i współwystępujących z nimi innych procesów umysłowych dzieci mogą w tym okresie życia nie tylko wyuczyć się reguł, które zostały sformułowane przez innych, ale i postępować zgodnie z nimi.

U dzieci w wieku wczesnoszkolnym następuje wyraźny rozwój sprawności językowej. Zwiększa się zasób słownictwa biernego i czynnego, usprawnia się sposób porozumiewania, szczególnie sposób prowadzenia rozmowy na określony temat. W pierwszych latach nauki szkolnej rozwija się i doskonali umiejętność wypowiadania się w formie pisemnej oraz umiejętność czytania, dzięki czemu dziecko dociera do informacji dotychczas mu nieznanych i bezpośrednio niedostępnych. Zdolność do myślenia abstrakcyjnego rozwija się stosunkowo późno. Postęp w myśleniu abstrakcyjnym i logicznym, opartym na zdolności do dostrzegania podobieństw istotnych pojedynczych elementów w różnych skomplikowanych, powiązanych ze sobą sytuacjach i wyciągania wniosków, zaczyna się pojawiać dopiero po dziewiątym roku życia (M. Ziemska 1986).

W wieku wczesnoszkolnym stopniowo rozwija się u dziecka proces odwracalności myślenia. Jest to przygotowanie do pojawienia się operacji formalnych. W tym okresie rozwojowym rodzi się zdolność do dokonywania procesu klasyfikowania i porządkowania. Dziecko potrafi już rozwiązywać proste sytuacje problemowe. Kłopoty ma wówczas, gdy pojawią się więcej niż dwie zmienne jednocześnie.

W okresie młodszoszkolnym u dzieci można wyodrębnić trzy fazy procesu pamięciowego: fazę zapamiętywania (kodowania informacji), fazę gromadzenia (organizowania treści pamięciowych) i fazę przypominania. Efektywność zapamiętywania zależy od motywacji do uczenia się. Gromadzenie treści pamięciowych pozostaje w związku z łatwością przypominania, która jest uzależniona od spójności i logiczności zgromadzonego w pamięci materiału. Przez właściwe stymulowanie tego rozwoju można zapobiegać regresowi i przyczyniać się do systematycznego i sukcesywnego postępu. Jednym z ważniejszych czynników stymulujących rozwój intelektualny dziecka w omawianym okresie jest właściwie organizowane czytelnictwo. Odgrywa ono rolę pobudzającą twórczą wyobraźnię dziecka i stanowi bogate źródło wiedzy o świecie.

Oddziaływanie czytelnictwa jest bardzo wielostronne. Początkowo dziecko odbiera informacje przekazywane za pośrednictwem ilustracji, a wraz z upływem czasu i nabywaniem umiejętności samodzielnego czytania, także przez tekst. Literatura dla dzieci w młodszym wieku szkolnym pełni w znacznym stopniu funkcję zabawową. Książki i czasopisma sprzyjają kształtowaniu pojęć logicznych, wzbogacają wiedzę małych czytelników, rozbudzają ich zainteresowania, rozwijają ogólną sprawność intelektualną, kształtują postawy społeczno-moralne, dostarczają materiału i pomysłów do zabaw.

Lektura staje się dla dzieci czynnikiem w znacznym stopniu wpływającym na rozwój ich zainteresowań. Samorzutne reakcje dzieci na treść czasopism lub zawarte w nich informacje w formie zwierzeń, kierowane w postaci listów do redakcji, stają się źródłem wiedzy o zainteresowaniach i ulubionych zajęciach rówieśników. Czytelnictwo książek i czasopism dostarcza dzieciom również wzorów prawidłowego i pięknego posługiwania się językiem ojczystym, a jest to bardzo ważny czynnik, umożliwiający dalszy rozwój intelektualny dziecka w wieku wczesnoszkolnym.

We współczesnym świecie, u progu XXI stulecia, czasopisma dla dzieci nie zostały zwolnione z obowiązku kształcenia i wychowania młodego pokolenia. Zwłaszcza iż wychowanie staje się problemem coraz bardziej złożonym. Wydawcy periodyków dla dzieci powinni sobie przypomnieć historię czasopiśmiennictwa i spełnić założenia pierwszych czasopism dla dzieci: poszerzać wiedzę swych czytelników, wzbogacać zasób biernego i czynnego słownictwa i umożliwiać kontakt z literaturą piękną: poezją i prozą. Na łamach czasopism powinny się też znajdować rozrywki umysłowe pobudzające dzieci do logicznego myślenia.

W wyniku prowadzonych badań własnych uważam, że polska oferta wydawnicza jest bardzo bogata nie tylko pod względem ilościowym, ale także jakościowym. Na rynku znajdują się zarówno czasopisma z bardzo długą tradycją wydawniczą, należy do nich np. „Świerszczyk”, jak też pozycje zupełnie nowe i nieznane. Określenie dokładnej, aktualnej liczby czasopism jest niezmiernie trudne, gdyż jedne czasopisma się pojawiają, podczas gdy inne przestają wychodzić. Ukazujące się czasopisma dla dzieci podejmują interesującą młodego odbiorcę tematykę z bardzo wielu dziedzin wiedzy i życia. Zespoły osób redagujących periodyki dziecięce dbają o wzbogacanie wiedzy, rozbudzanie zainteresowań oraz doskonalenie sprawności i procesów poznawczych dzieci.

Większość pism wykorzystuje bardzo różne gatunki literackie, pozwalając czytelnikowi zapoznać się z urokiem literatury pięknej w niemal wszystkich jej odmianach. Uzupełnieniem tematyki i różnorodności form i gatunków literackich w pismach są ciekawe opracowania graficzne. Szata graficzna współczesnych czasopism dla dzieci w wieku wczesnoszkolnym jest na bardzo wysokim poziomie artystycznym. Ilustratorzy dbają o dostarczenie dzieciom barwnych ilustracji i zdjęć, które przyczyniają się do wzbogacania ich doznań estetycznych i kształtowania wrażliwości na odbiór dzieł sztuki w przyszłości.

Należy tu jednak zwrócić uwagę na coraz liczniejsze na rynku czasopisma typu „Manga”, adresowane do wszystkich grup wiekowych, które stają się coraz popularniejsze, choć zawarte w nich treści nie do końca są bezpieczne dla tak podatnego na wpływy młodego czytelnika. Tylko od nas, nauczycieli, wychowawców, wydawców, dystrybutorów, bibliotekarzy i rodziców zależy, jak będzie się kształtować czytelnictwo naszych dzieci i jakie czasopisma i książki będą one czytać.


Anna Tokarz
Tychy