Pocztówki dawnych Wadowic

Do poszerzania wiedzy mogą się przydać różne inicjatywy miejscowych środowisk zainteresowanych np. zbieraniem i upowszechnianiem materiałów związanych z dziedzictwem kulturalnym regionu. Dobrym przykładem może być społeczna działalność Muzeum Zbiorów Historycznych Ziemi Wadowickiej im. Marcina Wadowity w Wadowicach. Troską jej członków jest gromadzenie wszelkich reliktów przeszłości i dnia dzisiejszego z terenów miasta, gminy i powiatu – ziemi rodzinnej Karola Wojtyły. Zbiory poddawane są selekcji i konserwacji, a następnie omawiane w zwartych wydawnictwach; z powodzeniem mogą służyć one jako szkolne pomoce naukowe, gdyż łączą zagadnienia regionalne z różnymi dziedzinami wiedzy.

Przybierają one zróżnicowaną formę: od osobistych pamiętników i spisanych wspomnień mieszkańców, przez publikacje o charakterze popularnonaukowym, po profesjonalne monografie i albumy. Do popularnych pozycji można zaliczyć np. Wadowice w zapiskach klasztornych kronikarzy 1892-1945 w wyborze i opracowaniu Czesława Gila OCD, Zarys dziejów oświaty i szkolnictwa w Wadowicach autorstwa Gustawa Studnickiego oraz Trzy miasta Karola Wojtyły – Jana Pawła II pióra Romana A. Gajczaka. Niektóre z nich stanowią swoiste rarytasy dla zbieraczy lokalnych pamiątek.

Do reliktów przeszłości można z pewnością zaliczyć wynalezione w XIX stuleciu popularne na świecie karty pocztowe. W ostatnich latach ukazało się w Polsce co najmniej kilka albumów zawierających reprodukcje widoków Głogowa, Kalwarii Zebrzydowskiej, Świebodzina, Żar lub z mającego cesarską przeszłość Żywca. Kilka lat temu z podobną inicjatywą wystąpiło grono historyków i miłośników Ziemi Wadowickiej. Prezentowane w książce Wadowice na dawnych pocztówkach (2000) archiwalia pochodzą z kolekcji muzealnej, a także ze zbiorów miejscowego liceum oraz z domowych albumów osób prywatnych.  

Publikację otwiera wstęp autorstwa Piotra Wyrobca i Marka Sosenki, w  którym czytelnik dowiaduje się o dziejach grodu nad Skawą, ze szczególnym uwzględnieniem czasów galicyjskich oraz dwudziestolecia międzywojennego. Prezentację odbitek poprzedza historia karty pocztowej wraz z dokumentacją związaną z wydawcami nadskawińskich pocztówek; album zawiera liczne opisy w językach niemieckim i angielskim.

Wydawcy zgromadzili ponad 300 reprodukcji kart o wartości historycznej, spośród których najstarsza pochodzi z roku 1883, a najmłodsza z połowy wieku XX. Każdą z wydzielonych partii kolekcji poprzedza współczesna fotografia danego zakątka miasta. Takie uszeregowanie pocztówek ułatwia śledzenie zmian architektonicznych, jakie dokonywały się w Wadowicach w ciągu kilkudziesięciu lat. Ma to także niepodważalne walory dydaktyczne, gdyż stanowi swoisty podręcznik lokalnej historii dla najmłodszych czytelników.

Najciekawsze fragmenty omawianego zbioru dotyczą obiektów sakralnych. Do wyjątkowo pięknych należą pocztówki przedstawiające kościół parafialny, tj. bazylikę pw. Ofiarowania NMP. Zgromadzono ich ok. 20, począwszy od karty wydanej w roku 1899, a skończywszy na pocztówkach z roku 1948. Równie ciekawą kolekcję stanowią karty z lat 1900-1943 prezentujące zabudowania klasztoru oo. Karmelitów oraz widoki Kopca, tj. gmachu Collegium Księży Pallotynów z okresu międzywojennego. Unikatowy eksponat pochodzi z roku 1912: zdjęcie uwidocznia skutki powodzi, jaka nawiedziła miasto po wylaniu Skawy. O znaczeniu miasta i jej mieszkańców mówi zdjęcie z roku 1929 przedstawiające powitanie w Wadowicach prezydenta Ignacego Mościckiego.

Okupacja hitlerowska odcisnęła się złowrogo na kartach historii Wadowic; świadczą o tym liczne serie druków urzędowych, a także widokówka z roku 1942, przedstawiająca miejscowy obóz pracy i zdjęcia obwieszonych emblematami okupanta murów karmelitańskiego klasztoru, w których mieściły się koszary niemieckiej straży granicznej.

Album, co warto podkreślenia, wydano bardzo starannie, w twardej oprawie i na papierze wysokiej klasy. Niektóre czarno-białe pocztówki opracowano też w wersji barwnej, podkreślając w ten sposób urodę zakątków tej ziemi. Każda reprodukcja jest zaopatrzona w notkę bibliograficzną, dokumentującą źródło pochodzenia eksponatu, autora (o ile udało się go ustalić) oraz czas wykonania. Taka skrupulatność wydawców budzi zaufanie, świadczy o kulturze pomysłodawców i niewątpliwie służy kształtowaniu u młodych odbiorców postawy odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu swojej małej ojczyzny.


Tomasz Ratajczak
Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Zielonogórskiego