www.edukacjaidialog.pl Czasopismo Czerwiec 2006

Niemiecki na gimnastyce...

Poznawanie języków obcych od najmłodszych lat powinno się odbywać na wiele sposobów. Jedną z form rozszerzenia kompetencji językowych jest zastosowanie języka obcego jako języka codziennego. Także na zajęciach ruchowych.

Nowoczesna pedagogika postuluje łączenie w nauczaniu różnych dziedzin wiedzy. Nazywa się to nauczaniem zintegrowanym. Ważne jest też jednoczesne rozwijanie sprawności intelektualnej i motorycznej, a także budowanie pozytywnego stosunku do procesu uczenia się. Te zadania w kształceniu zintegrowanym doskonale spełnia łączenie nauczania języka obcego z zajęciami ruchowymi. Jest to rodzaj nauczania bilingwalnego, tj. nauczania prowadzonego w języku obcym, a nie ojczystym. Na zajęciach prowadzonych tą metodą język obcy służy jako środek komunikacji, choć dopuszcza się używanie obu języków jednocześnie.

Po raz pierwszy tę metodę nauki języka francuskiego zastosowano w latach 60. XX wieku w Kanadzie dla uczniów anglojęzycznych. Również w Polsce istnieją, choć nieliczne, szkoły dwujęzyczne: w Warszawie ok. pięciu renomowanych gimnazjów i liceów, a w niektórych rejonach kraju – kilkanaście klas lub szkół z uczniami należącymi do mniejszości narodowych.

Jako wieloletnia nauczycielka zintegrowanego kształcenia początkowego, a jednocześnie nauczycielka języka niemieckiego, uważam, że elementy bilingwalizmu można zastosować już od początku nauki szkolnej. Warunkiem jest, aby kształcenie zintegrowane i naukę języka obcego prowadziła ta sama osoba. Tylko nauczyciel uczący wszystkich przedmiotów wraz z językiem obcym może to robić w sposób planowy na wszystkich lekcjach, nie wyłączając zajęć sportowych. Dzięki temu następuje rozszerzenie i utrwalenie słownictwa. Język obcy jawi się wtedy dziecku nie tylko jako cel sam w sobie, ale i narzędzie służące do porozumiewania się. Wszelkie zajęcia sportowe są bardzo lubiane przez małych uczniów, co w połączeniu z zastosowaniem słownictwa niemieckiego pozwala wyzwolić w nich pozytywną motywację do nauki tego języka.

Edukacja motoryczno-zdrowotna wraz z nauką języka obcego w kształceniu zintegrowanym jest nie do przecenienia: na zajęciach sportowych obcojęzyczne wyrażenia, które stosuje się podczas ćwiczeń, gier i zabaw, często są przez dzieci rozumiane bez zbędnych objaśnień – wystarczy kilkakrotne wykonanie danej czynności z jednoczesnym jej nazwaniem w języku obcym. Czynny charakter zajęć ułatwia mimowolną naukę bez zbędnego wysiłku. Dzięki zabawom można opanować rozumienie ze słuchu, mówienie, a nawet czytanie.

Nauka języka obcego w kształceniu zintegrowanym koncentruje się przede wszystkim na słuchaniu i mówieniu. W centrum zajęć językowych stoi więc nie wiedza o języku, ale umiejętności językowe, to znaczy wykorzystanie języka w konkretnych sytuacjach, np. jak w tym przypadku – zajęć ruchowych. Aby móc wykonać konkretne ćwiczenia i brać udział w zabawach, uczniowie muszą najpierw usłyszeć i zrozumieć wskazówki i polecenia, a także określenia pozycji wyjściowych czy przyborów do ćwiczeń. Wydając polecenia w języku obcym, nauczyciel pomaga sobie gestami, tak że dodatkowe objaśnienia w języku ojczystym są najczęściej zbędne; musi, oczywiście, zwracać baczną uwagę na prawidłową wymowę, intonację i akcentowanie.

Podczas zabawy ruchowej występuje też kolektywna kontrola rozumienia ze słuchu. Nie tylko nauczyciel, ale i uczniowie szybko się orientują, jeśli polecenie nie zostało przez kogoś zrozumiane i błędnie wykonuje ćwiczenie. Jeżeli te same ćwiczenia będą na zajęciach dostatecznie często powtarzane, po pewnym czasie sami uczniowie mogą nazywać konkretne ćwiczenia po niemiecku i mówić, jak powinny być prawidłowo wykonane. Sprzyja to utwierdzaniu w poczuciu osiągnięcia sukcesu, a co za tym idzie rozwinie odwagę w posługiwaniu się językiem obcym.

Rozumienie jest pierwszym krokiem na drodze do komunikowania się w języku obcym. Drugim krokiem jest nabywanie językowych środków wyrazu i ich późniejsze wykorzystanie w procesie komunikacji. Takie środki językowe zdobywają uczniowie przede wszystkim na lekcjach języka niemieckiego, ale także na zajęciach sportowych, w czasie których poznają niemieckie określenia ćwiczeń czy pozycji wyjściowych. Wszystkie zdobyte wiadomości językowe zostają później wykorzystane przez uczniów w procesie mówienia. Mogą oni pokazywać, a jednocześnie nazywać konkretne ćwiczenia. Podczas gier i zabaw utrwalają pytania, odpowiedzi oraz zwroty poznane wcześniej na zajęciach z języka.

Czytanie w nauczaniu języka obcego na poziomie edukacji wczesnoszkolnej pełni rolę wspierającą. Czytane mogą być tylko te wyrazy, które wcześniej były wielokrotnie wypowiadane i których wzorzec dźwiękowy jest dobrze utrwalony. Czytanie jako kompetencja wspiera także zajęcia ruchowe z elementami bilingwalizmu. Dzieci mogą np. odczytywać z karteczek swoje role w zabawach.

Jak widać, zajęcia ruchowe mogą być wykorzystane do utrwalenia i rozszerzenia umiejętności z języka obcego. Są doskonałą okazją do treningu ważnych kompetencji językowych, zajęcia takie tworzą także klimat zaufania, w którym dzieci, bawiąc się, jednocześnie się uczą.

Mając na uwadze wszystkie wynikające z tego korzyści, opracowałam dla uczniów klasy II szkoły podstawowej program edukacji motoryczno-zdrowotnej z elementami języka niemieckiego. Już po jego krótkotrwałym stosowaniu moi uczniowie rozumieją polecenia w języku niemieckim dotyczące podstawowych pozycji wyjściowych, prawidłowo też reagują na niemieckie polecenia do ćwiczeń rozgrzewających. Podczas gier i zabaw utrwalamy zwroty i wyrażenia poznane na zajęciach językowych, często wykorzystujemy niemieckie wyliczanki oraz tworzymy ilustrację ruchową do poznanych piosenek.

W tym roku szkolnym uczniowie kształcenia zintegrowanego mają tylko jedną godzinę lekcyjną zajęć języka obcego tygodniowo. Jednak dzięki opracowanemu i wdrażanemu programowi uczniowie mają kontakt z językiem co najmniej cztery razy w tygodniu. Wpłynie to na pewno na trwalsze i pełniejsze opanowanie przewidzianych umiejętności językowych.

Jolanta Pawluczuk
Strzelin

Czerwiec 2006