Imię i nazwisko:
Adres email:


Podział zadań nauczycielskich

Społeczeństwo oczekuje od szkoły wysokiego poziomu nauczania, przygotowania ucznia do pracy zawodowej, wszechstronnej nad nim opieki i wychowania. Powinnością nauczyciela jest kierowanie procesem edukacyjnym w klasie w taki sposób, aby urzeczywistniała się wizja ucznia - przyszłego obywatela kraju.


 

Każde państwo prowadzi politykę oświatową i traktuje szkolnictwo zgodnie ze swoimi koncepcjami. Polityka ta jest uwarunkowana określonymi poglądami na wartość wiedzy szkolnej w odniesieniu do zadań. Zadania nauczyciela i sposób ich realizacji określają także tradycje, zwyczaje, obyczaje, zasady moralne, wzory religijne. Rodzice, posyłając dziecko do szkoły, oczekują od nauczycieli, szczególnie w klasach młodszych, że przejmą od nich podstawowe funkcje wychowawcze, które staną się jednym ze źródeł zadań nauczycielskich. W organizowanych procesach wychowawczych, w celu kształcenia i rozwoju, nauczyciel powinien uwzględnić indywidualne właściwości wychowanków. Dzięki realizacji programu szkolnego uczeń nabywa wiadomości i umiejętności. Jednak należałoby się zastanowić, czy zadania nauczyciela polegają jedynie na tym, by uczeń przyswoił sobie odpowiednie treści i na żądanie umiał je bezbłędnie reprodukować?

Pełna realizacja tych celów ma gwarantować ogólne i zarazem wszechstronne przygotowanie jednostki do życia w społeczeństwie. Aspekt rzeczowy nauczania obejmuje: ogólne przygotowanie do działalności praktycznej, opartej na podstawowych wiadomościach o przyrodzie, społeczeństwie, technice i sztuce, oraz ukształtowanie naukowego poglądu na świat. Strona osobowościowa zaś dotyczy ogólnego rozwijania sprawności umysłowej i zdolności poznawczych, zainteresowań twórczych, jak i wdrażania do samokształcenia. Dlatego też przyjmuje się je jako cele kształcenia ogólnego.

Przygotowanie człowieka do uczestnictwa we wszystkich zasadniczych sferach działalności wyznacza podstawowe cele szkoły. Są nimi przygotowanie młodzieży do:

  • uczestnictwa w życiu społecznym,
  • dalszego kształcenia w szkołach wyższego szczebla, a także do podjęcia i prowadzenia w ciągu życia samokształcenia i samodoskonalenia,
  • dobrego, tj. zgodnego z właściwościami psychologicznymi jednostki i potrzebami społeczno-gospodarczymi kraju, wyboru zawodu,
  • przejawiania zachowań sprzyjających indywidualnemu zdrowiu, a także zachowań podnoszących poziom warunków zdrowotnych społeczeństwa,
  • uczestnictwa w procesach konsumpcji i tworzenia kultury (W. Okoń).

Sposób realizacji tych celów zależy od wyznaczonego układu zadań i związanych z nim czynności dydaktycznych, jakie szkoła i nauczyciel podejmują w toku bezpośredniego współdziałania z uczniem. Do ich podstawowych zadań należą: tworzenie w świadomości uczniów operatywnego systemu wiedzy, usprawnianie uczniów w rozwijaniu wiadomości, umiejętności umysłowych i praktycznych, kształtowanie systemu bodźców pobudzających rozwój zainteresowań i uzdolnień, a także rozwijanie motywacji do samowychowania, pracy zawodowej, społecznej i politycznej.

Każdy zawód, również zawód nauczyciela, ma określone cechy specyficzne związane z realizacją celów i zadań, rodzajem wykonywanych czynności, używanymi narzędziami, obiektem oddziaływania, warunkami pracy. Role i zadania nauczyciela są jednak dość często szeroko pojmowane pod względem ich treści. Analiza zadań przekazywanych nauczycielom wykazała ich zróżnicowanie dotyczące zakresu przedmiotowego i stopnia szczegółowości.

Wielu autorów zastanawiało się nad podziałem zadań. Między innymi K. Waligórski zajął się tym problemem, biorąc za kryterium rodzaje funkcji przypisanych stanowisku pracy nauczyciela. Wszystkie instytucje, w tym również szkoła, spełniają trzy funkcje: podstawowe, regulacyjne i pomocnicze. Autor ten definiuje funkcję podstawową jako ogół czynności dotyczących bezpośrednio realizacji końcowego celu danej instytucji. Szkoła jak każdy system istnieje ze względu na podstawowe cele oraz ze względu na konieczność realizacji funkcji podstawowych, tj. kształcących, wychowawczych i opiekuńczych. Należy podkreślić, że nauczyciel pełni specyficzną rolę kierowniczą w stosunku do zespołu uczniowskiego.

Na szczegółowy zakres zadań, odpowiedzialności i uprawnień nauczyciela wpływają poziom jego kwalifikacji, stopień wyposażenia w urządzenia i środki dydaktyczne szkoły, skład społeczny uczniów, warunki środowiskowe i wiele innych czynników.

Wobec transformacji ustrojowej zmieniła się hierarchia wartości zadania. Wydaje się, że w obliczu reformy oświatowej ten problem jest na drugim miejscu, jednak moim zdaniem nadal jest wart uwagi. W swojej pracy K. Waligórski pisze o nauczycielu jako o organizatorze procesu dydaktyczno-wychowawczego, opiekunie i wychowawcy powierzonego mu zespołu oraz organizatorze środowiska wychowawczego ucznia. Należy zauważyć, że najczęstszym przedmiotem zadań nauczyciela są sprawy dotyczące działalności dydaktycznej, czyli prawidłowej realizacji programu nauczania: opracowywanie materiału nauczania, skrupulatne pisanie konspektów lekcji, budowanie testów dydaktycznych, regularna kontrola i ocena osiągnięć ucznia. Trzeba również wspomnieć o działalności wychowawczej, która jest związana ze stałym kontaktem z rodzicami, organizacją imprez klasowych, ale także opieką nad dziećmi zaniedbanymi wychowawczo, z rodzin niepełnych i rozbitych. Autor zwraca również uwagę na działalność opiekuńczą szkoły. Zalicza do niej współpracę z pedagogiem, wywiady środowiskowe, jak również prace mające na celu profilaktykę, resocjalizację, przydział zapomóg, bezpłatnych posiłków itp.

Zdaniem K. Waligórskigo nauczyciel powinien realizować zadania z zakresu działalności organizatorskiej, czyli sprawować opiekę nad organizacjami szkolnymi, organizowaniem zajęć pozalekcyjnych, uroczystości itp. Na podkreślenie zasługują również, jego zdaniem, inicjatywy dotyczące działalności w podejmowaniu decyzji kierowniczych - działalności zespołowej, czyli udziału w pracy rady pedagogicznej, przygotowaniu wystąpień na zebraniach szkolnych.

Natomiast W. Kobyliński wymienia trzy ważne sfery zagadnień i trzy odpowiadające im typy funkcji nauczyciela, a mianowicie: funkcja organizatora procesu dydaktyczno- wychowawczego w klasie, funkcja opiekuna i wychowawcy powierzonego mu zespołu oraz funkcja organizatora środowiska wychowawczego ucznia. Przedmiot zadań otrzymywanych przez nauczycieli obejmuje całokształt spraw związanych z realizacją tych podstawowych funkcji szkoły. Oprócz K. Waligórskiego i W. Kobylińskiego podziałami zadań zajmowali się również W. Okoń, J. Poplucz, S. Krawcewicz i T. Morawski.

W. Okoń w swojej pracy Szkoła współczesna wymienia zadania nauczyciela, które obejmują przygotowanie młodzieży do życia w społeczeństwie, rozwijanie sił twórczych i zdolności innowacyjnych. Obejmują również kształtowanie postaw, charakteru młodzieży, sprawdzanie i ocenianie osiągnięć uczniów w nauce, jak i przygotowanie do uczenia się przez całe życie. Opieką są też objęte organizacje młodzieżowe i pozalekcyjne.

J. Poplucz mówi natomiast o zadaniach dydaktyczno-wychowawczych, opiekuńczych i pedagogicznych. Innego podziału dokonał T. Morawski. W artykule, który zatytułował "Główne kierunki i zadania w pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą szkolną", pisze o trzech zasadniczych płaszczyznach, na których są tworzone wszystkie zadania dydaktyczne i wychowawcze. Na pierwszy plan wysuwa wartości ogólnoludzkie, czyli godność człowieka, szacunek dla innych, pomoc słabszym, obronę pokrzywdzonych, prawdomówność, życzliwość, odwagę, krytycyzm, sumienność, wytrwałość, poczucie dyscypliny, ładu i gospodarności. Na tej płaszczyźnie według T. Morawskiego kształtują się wszystkie ogniwa zadań wychowawczych, bez względu na różnice światopoglądowe. Wskazują one na konieczność kształtowania wartości obywatelskich związanych z funkcjonowaniem państwa i społeczeństwa, przygotowania do czynnego udziału w umacnianiu państwa i rozwoju demokracji. Dotyczą też utrwalania podstawowych wartości: sprawiedliwości społecznej, równości, patriotyzmu, przywiązania do tradycji i tolerancji światopoglądowej.

T. Morawski mówi nam o zadaniach, które mają na celu rozwijanie zainteresowań naukowych, technicznych i kulturowych, dbałość o zdrowie i sprawność fizyczną, a także przeciwdziałanie niedostosowaniu społecznemu i demoralizacji. Mają też rozwijać samorządną działalność uczniów, rozszerzać współpracę szkół z rodzicami i środowiskiem oraz przygotować młodzież do udziału w życiu społecznym.

Również i S. Krawcewicz wszystkie zadania podzielił i ujął w następujące grupy: nauczania, wychowania i opieki. W zakresie nauczania wyróżnił: prawidłowe realizowanie programów nauczania, udoskonalenie metod nauczania i wychowania. Wymienia również stałe poznawanie uczniów, wdrażanie ich do samodzielnej i systematycznej pracy. Wskazuje też pozyskiwanie uczniów do realizacji przyszłościowych zadań związanych z rolą zawodową, jak i stałą troskę o stan zdrowia psychicznego. S. Krawcewicz wyróżnia takie zadania, jak: życzliwość zawodowa (współkierowanie), uczestnictwo w posiedzeniach rady, szacunek dla kolektywnej decyzji oraz prowadzenie dokumentacji, utrzymywanie kontaktów z rodzicami oraz wzajemny szacunek i życzliwość. Zwraca uwagę na znajomość warunków środowiska lokalnego, jego kultury, osiągnięć, jak również na pomoc w kierowaniu życiem społecznym i kulturalno-oświatowym, a także dbałość o honor szkoły i godność zawodu nauczyciela.

W dziedzinie doskonalenia i samokształcenia zawodowego na uwagę zasługuje bogaty zbiór zadań nauczyciela. Jednak aby nauczyciel mógł efektywnie pracować i rzeczywiście spełniać kierowniczą rolę w procesie wychowania, szczególnie teraz, w dobie reformy oświatowej, powinien być zdolny do krytycznej refleksji nad swoją pracą, do ciągłej samooceny w celu doskonalenia swoich kwalifikacji i osobowości. Nauczyciel staje się świadomym wychowawcą - pisze Z. Mysłakowski - "w miarę swoich uzdolnień, swego talentu i swego przygotowania do zadań wychowawczych".

Karta Nauczyciela jako ważny dokument regulujący pracę tej grupy zawodowej określa również podstawowe zadania wspólne dla całego stanu nauczycielskiego, a więc obowiązujące jednakowo nauczyciela przedszkola, szkoły podstawowej, średniej i zawodowej. Tak szeroko adresowane zadania dotyczą tylko powinności podstawowych i nie wyczerpują rozlicznych i zróżnicowanych obowiązków ciążących na nauczycielach w zależności od zadań szkoły. Karta zobowiązuje nauczyciela do realizacji dwóch grup zadaniowych: formalnych i rzeczowych. Do rzeczowych należy obowiązek kształcenia i wychowania dzieci i młodzieży w umiłowaniu ojczyzny, poszanowaniu konstytucji, w duchu humanizmu, tolerancji wolności sumienia i szacunku dla pracy. W kategorii natomiast formalnej obowiązkiem nauczyciela jest kształtowanie u uczniów postaw moralnych.



Bernadeta Kosztyła

Uniwersytet Jagielloński

Październik 2001
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Szkoły niepubliczne skrzywdzone? STO interweniuje w sprawie dotacji

Redakcja portalu 14 Wrzesień 2019

30 lat wolności - zapraszamy na konferencję dla nauczycieli!

Redakcja portalu 13 Wrzesień 2019

HFPC pyta Ministerstwo Edukacji Narodowej o sytuację uczniów z niepełnosprawnościami

Redakcja portalu 07 Wrzesień 2019

Startuje II edycja Konkursu #cojaczytam

Redakcja portalu 06 Wrzesień 2019

Narodowe Czytanie 2019

Redakcja portalu 05 Wrzesień 2019


OSTATNIE KOMENTARZE

Wychowanie w szkole, czyli naprawdę dobra zmiana

~ Staszek(Gość) z: http://www.parental.pl/ 03 Listopad 2016, 13:21

Ku reformie szkół średnich - część I

~ Blanka(Gość) z: http://www.kwadransakademicki.pl/ 03 Listopad 2016, 13:18

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:15

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:14

Presja rodziców na dzieci - Wykład Margret Rasfeld

03 Listopad 2016, 13:09


Powrót do góry
logo_unii_europejskiej