Imię i nazwisko:
Adres email:


Krótki wstęp do teorii zadań rozwojowych Roberta Havighursta

Wszystko w przyrodzie podlega zmianom: rodzi się, dojrzewa i umiera. Zjawisko rozwoju fascynuje i fascynowało od wieków, dlatego też definicja rozwoju zmieniała się wielokrotnie. Początkowo rozwój traktowano jako celowy progres, czyli przyrost, potem dodano do definicji również regres.


Aż rozwój zaczęto traktować jako wzrost integracji, uporządkowania i równowagi wciąż różnicujących się zjawisk. Współczesna filozofia ujmuje rozwój jako wszelki długotrwały proces kierunkowych zmian, w którym można wyróżnić prawidłowo po sobie następujące etapy przemian (fazy rozwojowe) danego obiektu (układu), wykazujące obiektywnie stwierdzalne różnicowanie się tego obiektu (układu) pod określonym względem (Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, s. 148).

Modele rozwoju

Pojęcie rozwoju zawsze się łączy z pojęciem zmiany. Zmianę zaś można najprościej zdefiniować jako różnicę w stanie danego obiektu (organizacji struktury), obserwowaną w czasie (za: Przetacznik-Gierowska, Tyszkowa). Jednym z podstawowych problemów psychologii rozwoju człowieka jest określenie charakteru owych zmian. Ogólnie wyróżnia się trzy podstawowe modele rozwoju:

  • model liniowy: rozwój jest tu ujmowany jako ciągły wzrost, nie można wyróżnić etapów, a główną kategorią rozwojową jest tempo zmian;
  • model stadialny: wyróżnia się tu dwie fazy: progresu (wzrostu) i plateau (porządkowania), główną kategorią rozwojową jest rytm zmian, a rozwój jest ujmowany etapowo;
  • model transformacyjny: rozwój przebiega w cyklach, w tym każdy cykl składa się z czterech etapów: progresu, plateau, regresu i kryzysu; główna kategoria rozwoju to domykanie się cyklu rozwojowego, przechodzenie do następnej fazy lub fiksacja na bieżącej fazie.

W taki też sposób do rozwoju podchodził amerykański socjolog edukacji Robert Havighurst. Jego teoria zadań rozwojowych służy opisaniu poszczególnych faz rozwoju człowieka, czyli pozwala na obserwację i rejestrację poszczególnych zachowań w danych sytuacjach, następnie na opis tych zachowań oraz analizę różnic i podobieństw między zachowaniami w owych sytuacjach. Dzięki temu możemy wysnuwać pierwsze hipotezy dotyczące prawidłowości rozwoju, co daje nam podstawę do dalszych poszukiwań teoretycznych lub badawczych. Ważne jest podkreślenie faktu, że Havighurst uważał, iż na realizację zadań rozwojowych wpływają naciski społeczne, czyli kierowane w stronę jednostki oczekiwania zgodne z daną kulturą, naciski biologiczne związane z rozwojem fizycznym organizmu oraz indywidualnie preferowane wartości i aspiracje. Obserwowalne zmiany w zachowaniu odzwierciedlają zatem zmiany wewnętrzne.

Założenia teoretyczne pozwalają lokować model rozwoju Havighursta wśród modeli cyklicznych. Oznacza to, że rozwój jest tu ujmowany jako szereg zmian cyklicznych wyznaczonych przez zadania przypisane kolejnym etapom życia. Zmiany zachodzące w kolejnych cyklach nie oznaczają jednak wzrostu ani osiągania bardziej pozytywnych celów, lecz są to konieczne elementy dalszego rozwoju.


Definicja zadań rozwojowych

Człowiek uczy się przez całe swoje życie. Od momentu narodzin świat stawia każdemu z nas jedno podstawowe wymaganie: dostosowania się. Każdy człowiek sam szuka drogi przez życie, patrzy i obserwuje innych, naśladuje ich i modyfikuje ich zachowania, by lżej było mu żyć. To właśnie w prawach rządzących społecznościami możemy upatrywać źródeł moralności i zasad postępowania człowieka. Należy zauważyć tu zróżnicowanie towarzyszące analizom poszczególnych kultur. Społeczności w zależności od historii, warunków naturalnych, w których żyją, infrastruktury wysuwają wobec swoich członków zróżnicowane treściowo wymagania. Robert Havighurst mówi tu o rozwojowych zadaniach życiowych.

Według Havighursta rozwojowe zadania życiowe to te zadania, których każdy sam indywidualnie musi się nauczyć. Ich realizacja pozwala na zdrowy i satysfakcjonujący wzrost w danym społeczeństwie. Innymi słowy zadanie rozwojowe to zadanie pojawiające się na pewnym etapie życia jednostki, którego osiągnięcie daje poczucie sukcesu i zadowolenia, niespełnienie zaś prowadzi do poczucia osobistej, indywidualnej przegranej, dezaprobaty ze strony społeczeństwa oraz trudności w następnych zadaniach. Dokładne zdefiniowanie pojęcia zadań rozwojowych pozwala na odnalezienie w teorii Havighursta wielu zalet.

Pierwszym ważnym elementem definicji jest to, że poszczególne zadania są charakterystyczne dla danych etapów życia jednostki. Fakt ten wiąże się z pojęciem okresu sensytywnego. Pojęcie to, używane głównie w teoriach rozwoju dzieci i młodzieży, zasięgiem swym obejmuje te lata lub miesiące życia jednostki, w których jest ona uwrażliwiona na pewne określone, specyficzne formy doświadczenia, których brak wywiera na nią szczególny wpływ. Havighurst mówi tu o braku akceptacji i odrzuceniu ze strony społeczeństwa oraz poczuciu osobistej przegranej, co zaniża poczucie kompetencji i utrudnia realizację następnych zadań.

Kolejną wartą podkreślenia kwestią jest nacisk na indywidualny charakter zadań. Havighurst podkreśla, że każdy człowiek sam, indywidualnie musi poradzić sobie z zadaniem. To samodzielność gwarantuje poczucie powodzenia i jest źródłem siły w pokonywaniu następnych zadań. Tworzy niejako grunt dla kolejnych sukcesów. Natomiast brak samodzielności niesie ze sobą poczucie osobistej przegranej i zwiastuje trudności w pokonywaniu kolejnych zadań, gdyż brak jest owej podwaliny.

Zadania wymieniane przez Havighursta obejmują zasięgiem wszystkie sfery funkcjonowania człowieka. Dzięki uwzględnieniu wpływu środowiska zewnętrznego - społeczeństwa i wymagań kultury (wymiar społeczny) oraz wewnętrznego - zmian biologicznych i preferowanych wartości i aspiracji (wymiar biologiczny i duchowy) zmiany zachodzące w jednostce w czasie realizacji zadania również są bardzo złożone: zmianom ulega zachowanie, przetwarzanie odbieranych informacji, sposób organizacji osobowości i relacje jednostki z otoczeniem. Powoduje to wzrost różnorodności zachowań, adekwatności w odbiorze i interpretacji doświadczeń, zmianę liczby i jakości właściwości osobowościowych człowieka oraz zmianę pozycji społecznej, sposób realizowania roli, czyli związanych z nimi wymagań kierowanych ze strony otoczenia i oczekiwań jednostki wysuwanych w stronę społeczeństwa. Ważne jest zatem podkreślenie raz jeszcze, że obserwowalne zachowania to tylko wskaźniki rozwoju na poziomach głębokich.

Kulturowy aspekt teorii Havighursta

Model Havighursta możemy uznać za opisowy, gdyż pozwala na wyróżnienie i zdefiniowanie konkretnych zmiennych operacyjnych, określenie rodzaju sytuacji i zachowań, których obserwacja pozwoli na określenie poziomu rozwoju jednostki. Poszczególne zadania są realizowane przez całe życie, jednak w określonych momentach życia stają się ważniejsze niż wszystkie pozostałe. Dla przykładu, można powiedzieć, że człowiek całe życie realizuje zadanie polegające na socjalizacji płci, ale początkowo uczy się różnic fizycznych, następnie uczy się ról płciowych przez identyfikację z rodzicem tej samej płci, opanowuje zachowania akceptowane społecznie, po czym staje się sam nośnikiem wzorca kulturowego, który przekazuje swoim dzieciom.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że teoria Havighursta jest silnie osadzona w kulturze, ponieważ autor oprócz podkreślenia wpływów społecznych na rozwój uwypukla zmiany zachodzące w społeczeństwie, a dotyczące na przykład wyrównywania się roli kobiecej i męskiej - kobiety to już nie tylko żony i matki, ale również cenione pracowniczki, coraz częściej stojące na czele firm, czyli aktywnie sterujące swoją karierą zawodową. Można jednocześnie zauważyć, że zadania wymieniane przez Havighursta są bardziej charakterystyczne dla rozwoju chłopców i mężczyzn oraz bardziej odpowiadają realiom kultury zachodniej niż wschodniej.

Realizacja zadania prowadzi do przystosowania jednostki, osobistego zadowolenia oraz poczucia sukcesu w następnych zadaniach. Owo powodzenie wiąże się z momentem wyuczalności, czyli momentem całkowitego przygotowania jednostki pod względem biologicznym, motywacyjnym i kulturowym do wypełnienia zadania.

Pojęcia według autora teorii powinny być wyposażone w doświadczenie, aby mogły być adekwatne do rzeczywistości. U członków różnych warstw społecznych pojęcia te będą się różniły, jak różnią się ich doświadczenia.


Diagnozowanie rozwoju

Teoria zadań rozwojowych nie opiera się na kolejnym dodawaniu koralików i zdobywaniu sprawności. Posługiwanie się tą teorią pozwala na rozpoznanie momentu, w którym nastąpiło załamanie w rozwoju, przeszkoda uniemożliwiająca realizację danego zadania. Podczas wykonywania kolejnych zadań jednostka zdobywa konkretne umiejętności pozwalające jej na doskonalsze i bezkolizyjne prosperowanie w społeczeństwie. Dzięki dokładnemu określeniu charakteru i treści zadań rozwojowych możemy bardzo dokładnie określić priorytetowe cele jednostki w danym okresie jej życia i możliwe sposoby ich osiągania.

Po drugie, zmiany zachodzące w rozwoju możemy zbadać, posługując się kategoriami ilościowymi, które są klarowne i pozwalają na porównywanie międzyjednostkowe, dlatego trzecią ważną zaletą teorii Havighursta jest możliwość różnicowania ludzi ze względu na określone umiejętności zdobyte w czasie realizacji zadania, pozwalające na dokładniejsze diagnozowanie rozwoju i planowanie ewentualnej pomocy.

Wiedza, postawy i umiejętności, które jednostka powinna nabyć w danym czasie, są podyktowane jej rozwojem fizycznym, oczekiwaniami otoczenia i osobiście preferowanymi wartościami. Tak więc można śmiało stwierdzić, że model Havighursta jest modelem użytecznym diagnostycznie, ujmującym rozwój wieloaspektowo, silnie osadzonym kulturowo, a obserwowalne sposoby wypełniania zadań są reprezentacją zmian wewnętrznych - dojrzewania somatycznego i psychicznego.



Olga Głuchowska
Katarzyna Walczak

UAM w Poznaniu



Literatura:

  1. A. Brzezińska, Modele i strategie zmiany rozwojowej, [w:] Psychologia, Podręcznik akademicki, t.1, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2000.
  2. J. Trempała, Koncepcje rozwoju człowieka, [w:] Psychologia, Podręcznik akademicki, t.1, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne 2000.
  3. Zb. Pietrasiński, Rozwój człowieka dorosłego, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990.
  4. M. Przetacznik-Gierowska, M. Tyszkowa, Psychologia rozwoju człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN 1996.

*  R.J. Havighurst, Developmental Tasks and Education, LONGMAN N.Y. and London, 1981.
powrót

 

Październik 2001
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Szkoły niepubliczne skrzywdzone? STO interweniuje w sprawie dotacji

Redakcja portalu 14 Wrzesień 2019

30 lat wolności - zapraszamy na konferencję dla nauczycieli!

Redakcja portalu 13 Wrzesień 2019

HFPC pyta Ministerstwo Edukacji Narodowej o sytuację uczniów z niepełnosprawnościami

Redakcja portalu 07 Wrzesień 2019

Startuje II edycja Konkursu #cojaczytam

Redakcja portalu 06 Wrzesień 2019

Narodowe Czytanie 2019

Redakcja portalu 05 Wrzesień 2019


OSTATNIE KOMENTARZE

Wychowanie w szkole, czyli naprawdę dobra zmiana

~ Staszek(Gość) z: http://www.parental.pl/ 03 Listopad 2016, 13:21

Ku reformie szkół średnich - część I

~ Blanka(Gość) z: http://www.kwadransakademicki.pl/ 03 Listopad 2016, 13:18

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:15

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:14

Presja rodziców na dzieci - Wykład Margret Rasfeld

03 Listopad 2016, 13:09


Powrót do góry
logo_unii_europejskiej