Imię i nazwisko:
Adres email:


Edukacyjny charakter prasy dziecięcej

Prasa dziecięca, podobnie jak ta, która jest przeznaczona dla osób dorosłych, stanowi produkt o charakterze medialnym. Oddziałuje więc na swojego odbiorcę poprzez takie elementy, jak: szata graficzna, zakres tematyczny, dostępność, cykl wydawniczy oraz swoją oryginalność, która odróżnia ją od innych tytułów
 

W ostatnich latach obserwuje się w naszym kraju wzrost podaży i liczby różnych pism skierowanych do odbiorcy w wieku przedszkolnym. Wydawcy często kierują się podstawową zasadą, która zakłada, że tego typu gatunek dziennikarski ma znaczenie rozwojowe dla najmłodszego pokolenia. Z tego powodu jest konieczne, by czasopisma te miały określone walory edukacyjne i wychowawcze.

Maria Braun-Gałkowska pisze, że: efekty wychowania zależą od bezpośrednich kontaktów wychowawców (rodzice, nauczyciele itd.) z wychowankami, a także od wpływów pośrednich, dokonujących się przez środki masowego komunikowania.

Niekiedy jednak zdarza się, że ten fakt zostaje pominięty i w doborze tematów dla najmłodszych redakcje kierują się wyłącznie modą lub swoistą fascynacją pewnym stylem życia, narzuconym na przykład przez reklamy czy upodobania dorosłych. Wówczas mamy do czynienia z lekturą, która staje się kontynuacją przygód różnych postaci z kreskówek oraz filmów reklamowych. Często w czasopismach obserwujemy bohaterów, którzy pojawiają się w nich tylko po to, aby dzieci mogły podpowiedzieć rodzicom, jakiego typu maskotki i gadżety powinni im kupować w supermarketach. Na szczęście na rynku wydawniczym obok takich pozycji znajduje się jeszcze duża liczba periodyków dziecięcych, które spełniają właściwie swoją rolę w nauce i wychowaniu. Dzieje się tak głównie za sprawą współpracy redaktorów z psychologami, pedagogami i nauczycielami. Znając prawidłowości rozwojowe dzieci, autorzy tworzą ofertę zróżnicowaną pod względem treści i przydatności w procesie stosowania zamierzonych oddziaływań edukacyjnych.

Pomimo rozwoju technik drukarskich i stałego podnoszenia atrakcyjności różnych pism dla dzieci, ten rodzaj środków społecznego przekazu w ostatnim czasie coraz wyraźniej przegrywa z telewizją oraz z innymi powszechnie stosowanymi formami komunikowania masowego. Pozostawiając na boku dyskusję o roli mediów w rozwoju przedszkolaków i zwracając uwagę na ich niekwestionowaną przydatność w tej dziedzinie, pragnę jedynie zwrócić uwagę na wydawnictwa prasowe skierowane ściśle do tej wąskiej grupy odbiorców. Są one obecne w kulturze masowej znacznie dłużej niż elektroniczne środki społecznego przekazu i mam nadzieję, że ze względu na swoją niepowtarzalność przetrwają ekspansję tak zwanej nowoczesności. Będą nadal elementem wzbogacającym rynek prasowy, dostarczając edukacji i rozrywki najmłodszemu pokoleniu.

Czasopisma dla dzieci w wieku przedszkolnym przekazują informacje inaczej niż tak popularne obecnie media, jak: telewizja, radio czy komputer. Dzięki swojej specyfice oddziałują na przedszkolaka w sposób szerszy, różniąc się od wymienionych poprzednio zakresem zaangażowania intelektualnego i sposobem kontaktu na drodze nadawca - odbiorca. Oglądając telewizję, młody człowiek staję się w pewnym stopniu jedynie konsumentem pewnej wizji autora programu. Nie musi więc angażować swojej wyobraźni, zazwyczaj ograniczając się do obserwacji rzeczywistości przedstawionej w programie. W ten sposób zostaje pozbawiony charakterystycznej dla swojego wieku cechy, mianowicie możliwości kreowania sytuacji zabawy oraz przekształcania otoczenia zgodnie z własną pomysłowością.

W radiu najmłodszy odbiorca odnajdzie elementy pobudzające jego własną fantazję z tego względu, że angażuje zmysł słuchu i przedstawione sytuacje musi sobie wyobrazić. Z perspektywy edukacyjnej radio jest pomocne w wielu działaniach twórców audycji skierowanych do dzieci, choćby w nauce różnych piosenek czy w przekazywaniu treści wychowawczych zawartych w słuchowiskach. Niemniej jednak w dobie komercjalizacji stacji radiowych coraz mniej czasu antenowego wypełniają propozycje dla przedszkolaków.

Złożoność różnych aspektów dydaktycznych, kształcących i wychowawczych, jakie są zawarte w czasopismach dziecięcych, pozwala wysnuć wniosek o ich dużej przydatności w dziedzinie kierowania rozwojem młodego wychowanka. W toku zdobywania doświadczeń życiowych, przedszkolak dostrzega atrakcyjną formę rozrywki, jaką jest obcowanie z pismami o tematyce edukacyjnej.

Niestety w warunkach dzisiejszego postępu technik audiowizualnych rodzice coraz rzadziej decydują się na zakup określonego rodzaju czasopism dla swojego dziecka. Wynika to z różnych przesłanek. Między innymi łatwiej jest włączyć telewizor i pozostawić dziecko sam na sam z ekranem. Tak samo jest w przypadku radia, magnetowidu czy komputera. Proponując czasopismo, mama lub tata muszą przeczytać malcowi określony tekst. Wymaga to więc poświęcenia dziecku dodatkowego czasu. Również wysoka cena wydawnictw dziecięcych zniechęca dorosłych do ich zakupu. Czasami w rodzinie brak akceptującej postawy wobec czytelnictwa i wszelkich kontaktów ze słowem pisanym. Tak więc wiele czynników spycha na margines te potrzeby dziecka, które bez wątpienia mogą być pomocne w przygotowaniu do nauki czytania i pisania. Spośród wielu zagadnień zawartych w proponowanym temacie warto zwrócić uwagę na elementy doskonalenia wybranych sfer osobowości dziecka w wieku przedszkolnym.

Poniżej przedstawię główne tendencje rozwojowe dotyczące poznania rzeczywistości, kontaktów społecznych, rozkwitu twórczości artystycznej i wychowania w kontekście obcowania dziecka z czasopismem.

Dzieci w wieku od 3 do 6 lat charakteryzuje wzmożona ciekawość świata, rozbudowana fantazja oraz spontaniczna aktywność własna. Wówczas w świecie dziecka pojawiają się własne sposoby rozumienia i przeżywania kontaktu z tekstem w czasopiśmie, który najczęściej jest wzbogacony o elementy graficzne. Analizując określone tematy poruszane w danym numerze, młody czytelnik poznaje wiele postaci i sytuacji. Możemy je później odnaleźć w tworzonych przez niego rysunkach i wypowiedziach słownych, zabawach oraz marzeniach. Oddziaływania edukacyjne na poziomie poznawczym pojawiają się w czasopismach w formie określonych prezentacji, które umożliwiają doskonalenie takich funkcji poznawczych, jak: pamięć, spostrzeganie, skupienie uwagi, myślenie logiczne i twórcze.


Pamięć

W czasopismach dostępnych na rynku wydawniczym dziecko może natrafić na liczne formy kształtowania tej zdolności. Przedszkolak, ucząc się przez powtarzanie różnych rymowanek, tekstów wierszowanych czy obserwując obrazki, potrafi odtworzyć je później z pamięci. Dokonuje skojarzeń tematycznych, zdobywa wiedzę potrzebną do organizowania materiału do nauki. Poznaje otaczający świat za pomocą dostosowanych do własnego poziomu sposobów przekazu. Teksty przeznaczone dla dzieci przedszkolnych stanowią rodzaj swoistych mnemotechnik; określona czynność czy dokonywanie połączeń (asocjacji) w wyobraźni informuje o relacjach i stosunkach zachodzących między różnymi osobami oraz przedmiotami. W rozwoju pamięci bardzo ważne jest wielozmysłowe (polisensoryczne) odbieranie danego tematu. Podczas wspólnej lektury z dorosłym są zaangażowane takie zmysły przedszkolaka, jak: wzrok, słuch i dotyk. Często może odtworzyć z rodzicem opisywaną sytuację z postaciami, przedmiotami i tłem, bo w czasopismach dziecięcych istnieje możliwość wycinania obrazków.

W zależności od ilości czasu, jaki dziecko poświęci na kontakt z lekturą i im więcej szczegółów z tym związanych będzie miało wokół siebie, tym lepiej będzie pamiętało treść przekazu.


Spostrzeganie

Ta struktura poznawcza znajduje swoje odbicie w wielu zadaniach, w których dziecko ma odnaleźć różnice w przedstawionych obrazkach, dokończyć rysowanie jakiegoś kształtu itp. Ze względu na możliwość obserwacji i samodzielnego wykonania polecenia malec dostrzega szczegóły, widzi różnego typu powiązania poszczególnych elementów graficznych. Uczy się rozmieszczenia przedmiotów w różnych proporcjach, rozpoznawania ich liczby oraz umiejscowienia całości na płaszczyźnie.


Skupienie uwagi

W kontakcie z prasą dziecięcą młody odbiorca uzyskuje rodzaj ćwiczeń dostosowanych do jego możliwości skupienia uwagi na danym przedmiocie. Jest oczywiste, że poszczególne partie materiału nie powinny wywołać u dziecka odczucia znużenia. Zbyt długi czas poświęcany na wykonywanie jakiejś czynności lub rozwiązywanie jednego tylko typu zadań może się okazać nazbyt monotonny. Jest to podyktowane tendencją rozwojową, która zakłada stopniowanie aktywności poznawczej, czyli trwałości w uwadze i jej koncentracji. Dziecko, pracując z czasopismem, kształtuje dodatkowo inne cechy uwagi. Pewien rodzaj tekstów oraz ćwiczeń wymaga jej podzielności oraz przerzutności.


Myślenie logiczne

Ćwiczenia sprawności intelektualnej w formie rozwiązywania zagadek, opisywania treści obrazków, segregowania pojęć, zbiorów czy czynności to główne formy rozwijania i przygotowania dziecka do przyszłej aktywności szkolnej. Dokonuje się tutaj doskonalenie operacji myślowych, dzięki którym dziecko zaczyna porządkować otaczającą rzeczywistość.


Myślenie twórcze

Każdy samoorganizujący się układ potrzebuje zdolności twórczych, innowacyjności. Jest to dla niego niezbędne. Wszystko wskazuje na to, że umysł człowieka funkcjonuje jako samoorganizująca się sieć neuronów (...). Twórczość jest kluczowym aspektem myślenia, kiedy chodzi o ulepszanie, projektowanie, rozwiązywanie problemów, wprowadzanie zmian i nowych idei (Edward de Bono).

W kontakcie z czasopismem dziecko ma możliwość rozwijania swojej kreatywności, tworzenia nowych pomysłów i ich wdrażania. Może na przykład dokończyć jakąś przedstawioną historyjkę lub znaleźć nietypowe zastosowania dla różnych przedmiotów itp. Rozwijanie twórczości służy przede wszystkim stymulowaniu płynności, giętkości i oryginalności myślenia.


Aspekty społeczne

Wśród wielu zagadnień związanych z zaspokajaniem przez czasopisma potrzeby kontaktów społecznych dziecka można wymienić wspólne czytanie z rodzicem czy opiekunem. Pośpiech i brak czasu sprawiają, że przedszkolak oczekuje na to, aby ktoś z dorosłych poświęcił mu swoją uwagę. Niekiedy rodzice nie mają pomysłu na zagospodarowanie tego czasu. Korzystając z czasopism edukacyjnych, mają do dyspozycji propozycje pracy, opartej na metodyce i dostosowanej do wieku rozwojowego swojego wychowanka.

W czasopismach można znaleźć tematy dotyczące najbliższego kontekstu społecznego, w którym żyje dziecko. Zasięg problemowy opowiadań, historyjek i innych form przekazu dla najmłodszych oscyluje wokół rodziców, rodzeństwa, dziadków, sąsiadów, rówieśników z podwórka czy przedszkola oraz nauczycieli. Na tym tle kształtuje się normy współżycia z innymi, poczucia odpowiedzialności i obowiązkowości. Pokazuje się pewien modelowy typ rodziny, panujący w nim klimat uczuciowy, tryb życia, rozkład zajęć jej poszczególnych członków oraz formy wypoczynku. Zadaniem pism dla przedszkolaków w sferze kontaktów społecznych jest, jak pisze Joanna Papuzińska: dostarczenie dziecku najświeższych informacji o aktualiach społecznych. Powinno wprowadzać czytelnika we współczesną obyczajowość, pokazywać istotne procesy społeczne i angażować go w te zjawiska. Istotne jest również zapoznawanie z różnymi typami twórczości dla najmłodszych, operującej językiem literackiego uogólnienia, a nie prasowej informacji.

Wizerunek przedstawionych postaci, czyli to, jaki bohater dominuje w prasie dla dzieci, jaki rodzaj relacji i interakcji zachodzi między nim a środowiskiem, ma znaczenie w rozwoju społecznym. Ponadto prezentowanie określonego oblicza idola dziecięcego może stanowić pomoc w kształtowaniu, identyfikacji, modelowaniu i internalizacji pewnych zasad i norm społecznie akceptowanych. Gdy bohaterami czasopism dziecięcych stają się postacie o ciepłym stosunku do otoczenia, zbliżone sposobem reagowania na problemy życia codziennego do odbiorcy, wtedy łatwiej jest mu się utożsamiać z kimś, kto pośredniczy w zrozumieniu różnych zjawisk rozgrywających się na co dzień.

Kolejną sprawą jest oderwanie od rzeczywistości i społeczności lokalnej, w której wychowuje się młody człowiek. Niekiedy zdarza się, że dzieci edukowane w kulturze masowej doskonale znają tradycje i zwyczaje pochodzące z innych państw, a mają problemy ze zidentyfikowaniem obyczajów biorących swój początek wprost ze środowiska, w którym żyją. Na przykład słynne w Polsce walentynki czy ostatnio Halloween stają się obiektem fascynacji coraz szerszej grupy maluchów i nie tylko. Szkoda jednak, że nasze obrzędy regionalne powoli odchodzą w zapomnienie i niekiedy ulegają bezpowrotnemu zanikaniu w życiu dziecka.

Można by mnożyć przykłady społecznej roli czasopism dziecięcych w edukacji najmłodszych. Ważne jest to, aby poprzez kontakt z czasopismem czytelnik wzbogacał swoje doświadczenia, stawał się osobą krytyczną wobec propozycji wydawniczych. Obycie ze słowem pisanym spowoduje wyrobienie u dziecka nawyków czytelniczych w przyszłości, zaowocuje umiejętnością doboru lektury do własnych potrzeb odczytywania jej sensów, psychicznym zaangażowaniem.


Kontakty artystyczne

Korzystając z propozycji zamieszczonych w pismach dla najmłodszych, wychowankowie mają sposobność do rozwijania zdolności manualnych i stałego podnoszenia sprawności graficznej. W czasopismach o charakterze edukacyjnym wykorzystuje się naturalną skłonność przedszkolaków do aktywności plastycznej. Liczne malowaneki, wyklejanki, niedokończone rysunki oraz możliwość wycinania i tworzenia prac przestrzennych sprzyjają uczeniu się posługiwania się przyborami szkolnymi. Dziecko ćwiczy prawidłowy chwyt kredki czy nożyczek, posługuje się pędzlem, farbami i innymi przyborami, służącymi działalności artystycznej. W kontakcie z czasopismem nie ogranicza się do roli biernego słuchacza ani widza, lecz staje się aktywnym projektantem w komponowaniu przestrzeni, koloru i kształtu.

Zdarza się również i tak, że pisma dla najmłodszych mają dołączoną kasetę magnetofonową z piosenkami i melodiami na różne okazje. Wtedy pojawia się możliwość kształcenia słuchu muzycznego i rozbudzania ekspresji ruchowej dziecka. Dodatkową atrakcją są nuty wydrukowane na stronach gazetki i jeśli rodzice potrafią grać na jakimś instrumencie, to mogą zaproponować swojemu maluchowi jeszcze jeden rodzaj zabawy. Taniec w rytm muzyki z rodzicami lub z rówieśnikami stanowi dla dziecka nie lada gratkę.


Wartości wychowawcze

Wykorzystanie czasu wolnego, jakim dysponuje dziecko, oraz sposobność do wzajemnych kontaktów z rodzicami przekonuje o szczególnej wartości czasopism edukacyjnych w działalności wychowawczej. Warto również wspomnieć, że wprowadzenie planowego przekazywania określonych zasad obowiązujących w komunikowaniu się z innymi ludźmi, poznania ich sposobów reagowania i współżycia w określonym środowisku ma znaczenie rozwojowe dla wychowanka. Jeżeli praca z pismem dla przedszkolaków odbywa się bez przymusu, z wiarą we własne możliwości, to taki malec staje się osobą otwartą na świat, pełną optymizmu i mającą poczucie kompetencji w rozwiązywaniu własnych spraw. Poprzez zabawę i uczenie się wykorzystuje swoje predyspozycje do odbioru informacji pochodzących ze świata zewnętrznego i w przyszłości może liczyć na własne siły w radzeniu sobie z nauką w szkole. Jest od początku wdrażany do wyrobienia nawyków samodzielnej pracy i zagospodarowania przeznaczonego mu miejsca.

Na koniec warto dodać, że obcowanie z czasopismami dziecięcymi daje przedszkolakowi możliwość uczestnictwa w kulturze danego społeczeństwa. Dlatego ważne jest, aby proces ten przebiegał pod mądrą opieką dorosłych pośredników lektury, świadomych stopnia rozwoju psychicznego dziecka, zmiennych sytuacji kulturowych i socjologicznych, jak również konwencji i poetyki dzieł literackich, przeznaczonych dla najmłodszych (Alicja Baluch).

Dorobek myśli w dziedzinie nauk społecznych, z którego korzystają redakcje pism o charakterze edukacyjnym, pozwala na bezpieczne powierzanie i wprowadzanie naszych pociech w świat pełen przygód, atrakcyjnych zabaw, nauki i niczym nieskrępowanej fantazji.



Mariusz Bugara

WSP w Częstochowie


 

Kwiecień 2001
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Szkoły niepubliczne skrzywdzone? STO interweniuje w sprawie dotacji

Redakcja portalu 14 Wrzesień 2019

30 lat wolności - zapraszamy na konferencję dla nauczycieli!

Redakcja portalu 13 Wrzesień 2019

HFPC pyta Ministerstwo Edukacji Narodowej o sytuację uczniów z niepełnosprawnościami

Redakcja portalu 07 Wrzesień 2019

Startuje II edycja Konkursu #cojaczytam

Redakcja portalu 06 Wrzesień 2019

Narodowe Czytanie 2019

Redakcja portalu 05 Wrzesień 2019


OSTATNIE KOMENTARZE

Wychowanie w szkole, czyli naprawdę dobra zmiana

~ Staszek(Gość) z: http://www.parental.pl/ 03 Listopad 2016, 13:21

Ku reformie szkół średnich - część I

~ Blanka(Gość) z: http://www.kwadransakademicki.pl/ 03 Listopad 2016, 13:18

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:15

"Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie"

~ Gość 03 Listopad 2016, 13:14

Presja rodziców na dzieci - Wykład Margret Rasfeld

03 Listopad 2016, 13:09


Powrót do góry
logo_unii_europejskiej