Negatywne wzorce zachowań

Dziś niestety zapomnieliśmy o starych dobrych zabawach. Ich miejsce zajęły kosztowne urządzenia: telewizor, wideo czy komputer. Są to wynalazki, które w coraz większym stopniu wypierają książki, kino, czasopisma. Skracają czas przeznaczony na sen, ograniczają wykonywanie zajęć domowych, uczestnictwo w innych formach spędzania wolnego czasu.

Szklany ekran niejednokrotnie zastępuje bliskiego człowieka, a są nim najczęściej rodzice. Zmęczonym i przepracowanym, brak im sił i czasu na wspólną rozmowę czy zabawę. Wówczas w opiece nad dziećmi wyręcza ich telewizor. Rodzice są spokojniejsi, gdy wiedzą, że dziecko jest w domu, ogląda bajki, nie biega po podwórku, lecz niestety często bywa tak, że nie orientują się, z jakich programów ich pociecha korzysta.

Młody organizm jest chłonny przygód i sensacji, często utożsamia się z czarnym charakterem, dorastając w atmosferze brutalności, braku zainteresowania i troski ze strony rodziców. Dzieci i młodzież ulegające czarowi telewizji często mają wypaczony obraz świata i zdehumanizowany obraz człowieka. Telewizja jest obecnie najprostszym środkiem masowego przekazu. Jest jednym z najczęstszych sposobów spędzania wolnego czasu. Dostarcza na pewno wielu pożytecznych informacji, jednak niepokojącym sygnałem jest to, ile czasu dziecko spędza przed telewizorem, jakie programy i o jakiej porze ogląda.

Głęboko przeżywane sceny przemocy

Tymczasem telewizja, chcąc zwiększyć swoją atrakcyjność i popularność, coraz częściej stara się pokazywać wydarzenia wstrząsające i niezwykłe, nasycone scenami przemocy. Wielokrotne oglądanie scen przedstawiających walkę, okrucieństwo, brutalność, wypadki i ludzką krzywdę wywołuje początkowo u widza silne pobudzenie emocjonalne, które z czasem staje się coraz bardziej obojętne. Tak więc pod wpływem częstego oglądania obrazów przemocy dzieci stają się przekonane o jej normalności. Uważają, że wszystko jest zgodne z normą, a jednak przemoc, jaka płynie z ekranu, niewątpliwie wpływa na ich zachowanie, powodując ujemne skutki. Głęboko przeżywane obrazy niosą bowiem ze sobą duży ładunek emocjonalny. Drastyczna treść stwarza napięcia nerwowe zaburzające poczucie bezpieczeństwa, u dzieci wrażliwych - uczucie lęku, bóle głowy, a nawet zaburzenia snu. Często owe sceny z telewizji są przekładane na zabawy dzieci. Agresywna postawa daje się zauważyć nie tylko w salach przedszkolnych, podwórku, ale także na ulicy, w domu i w szkole.

Z licznych eksperymentów wynika, że dzieci nie tylko naśladują agresywne zachowanie ulubionego bohatera, ale wymyślają nowe drastyczne formy reagowania na pewne sytuacje. Są przekonane o normalności swego zachowania, obojętnieją na przemoc, zadawanie bólu, nie wiedząc, że stają się niebezpieczne dla swoich rówieśników i otoczenia.

Agresja to nic innego jak zachowanie zmierzające do wyrządzenia krzywdy osobie, do której jest skierowana, agresywność zaś, to trwała tendencja do zachowań agresywnych. Nie ma się czemu dziwić, że u dzieci coraz częściej spotyka się takie zachowanie, skoro szklany ekran w ich domu wyemitował w 1995 roku w 68 programach telewizyjnych dla dzieci aż 57% scen nasyconych przemocą. W 35% programów pojawiła się złośliwość i szyderstwo, w 28% podstęp i kłamstwo, także w 28% przemoc i znęcanie się. Nawet w najbardziej lubianym niedzielnym programie dla dzieci, jakim jest "Wieczorynka", odnotowano 14 scen destrukcji.

Ostatnio w wielu państwach rozpoczęto działania zmierzające do ograniczenia scen przemocy w telewizji. W Polsce Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji wydała zakaz emitowania scen drastycznych między godziną 6. a 23., niestety praktycznie jest to tylko apel do odpowiedzialności twórców i producentów.

Rosnący odsetek nieletnich przestępców

Obserwowana agresywność i rosnący odsetek nieletnich przestępców, a także doniesienia o przemocy stosowanej wobec kolegów przez dzieci każą poważnie podejść do tego problemu. Nie jest przypadkiem, że w latach 1990-1994 pięciokrotnie wzrosła liczba zabójstw dokonywanych przez nieletnich. To oni są najbardziej podatni na agresję płynącą ze szklanego ekranu. Wiadomo też, że dzieci i młodzież stanowią kategorię odbiorców spędzających najwięcej wolnego czasu przed telewizorem. Chcąc przeciwdziałać wytworzeniu się negatywnych przyzwyczajeń oraz ukierunkować pozytywny wpływ telewizji na rozwój dzieci, należy rozpocząć pracę w tej dziedzinie jak najwcześniej, na opiekunach dzieci spoczywa bowiem obowiązek kontroli tego, co dzieci oglądają, gdyż ma to poważny wpływ na ich obecne zachowanie i na to, jakimi ludźmi będą w przyszłości.

Jak już wspomniałam, telewizja dostarcza na pewno wielu pożytecznych informacji, nie można więc pozbawić dziecka jej oglądania, lecz powinniśmy przyzwolić na oglądanie tylko takich programów, które są dostosowane do jego wieku i psychiki. Dobrze by było, gdyby była możliwość korzystania z telewizji z całą rodziną, wówczas byłby czas na wyjaśnienie przez rodziców niezrozumiałych pojęć czy wydarzeń. Ważne jest wspólne przeżywanie radości i wzruszenia, podzielenie się swoimi odczuciami - to właśnie uczy aktywnego odbierania telewizji.

Nie ma wątpliwości, że telewizja dostarcza negatywnych wzorów zachowań. Coraz bardziej czyni się ją odpowiedzialną za agresję i brutalność wśród dzieci i młodzieży. Dopiero na dalszy plan stawia się autorytety moralne, kryzys rodzinny, problemy ekonomiczne i gospodarcze. Obowiązkiem telewizji publicznej, jak i prywatnej, powinno być zatem dbanie o to, by swymi programami nie działać na dzieci w sposób szkodliwy, ale przeciwnie - dostarczać im pozytywnych wzorów, które kształtują ich zachowanie i postawy.


Barbara Wlaźlik

Działoszyn