Spotkania ekologiczne

Na spotkaniach przygotowawczych młodzież proponuje temat warsztatów. Wspólnie planujemy zakres treści teoretycznych, które należy przekazać, opracowujemy ćwiczenia do wykonania przez uczestników, wybieramy poezję związaną tematycznie z warsztatami oraz ustalamy wzór zaproszenia i projekt dekoracji sali.

Moja rola polega na ustaleniu terminu zajęć oraz na dyskretnym czuwaniu nad dyskusjami i przebiegiem przygotowań. Po opracowaniu i wydrukowaniu zaproszeń organizatorzy roznoszą je poklasach z krótkim wyjaśnieniem tematu i celu spotkań. Uczestniczą w nich czteroosobowe zespoły klas oraz dzieci niepełnosprawne z zaprzyjaźnionego Ośrodka Rehabilitacji.

Spotkania ekologiczne są prowadzone w całości przez uczniów starszych, którzy chętnie służą radą i pomocą w wykonywaniu kolejnych ćwiczeń: wspólnie ugniatają glinę, z której uczestnicy w grupach lepią wymyślonego "duszka Ziemi", innym razem starsi koledzy zrealizowali w formie plastycznej projekt znaczka zdrowej żywności wymyślonego przez niesprawnego manualnie kolegę z mózgowym porażeniem dziecięcym.

Podczas warsztatów poświęconych wodzie pomoc starszych była konieczna przy interpretowaniu wyników określających współczynniki: pH, twardości wody i zawartości azotanów. Prowadzący przekazują niezbędne informacje dostosowane do poziomu rozwojowego odbiorców (muszą uwzględnić dwa poziomy wiekowe przyjęte w planowaniu zajęć) oraz wprowadzają elementy aktywnego relaksu, interpretując wybrane utwory o tematyce ekologicznej. Często wspólna praca kończy się poczęstunkiem, np. własnoręcznie przez dziewczyny upieczonym chlebem razowym, sokiem przyrządzonym z mięty i pomarańczy, innym razem marchwią przegryzaną kanapkami z rzeżuchą.

Spotkania ekologiczne oglądane z perspektywy trzyletniej praktyki ukazują sukces koncepcji nazwanej przeze mnie ideą pozytywnego przywództwa. Starsi uczniowie mogą zaprezentować swoje możliwości intelektualne, organizacyjne oraz artystyczne. Przejmując rolę dorosłych przywódców, kształtują nawyki niezwykle pożądane wychowawczo. Patrząc z drugiej strony, młodsi obserwując starszych, którzy zwykle kojarzą się im z niepożądanymi (oczywiście z naszego, wychowawczego punktu widzenia) formami przywództwa, np. w grupach nieformalnych, uzyskują obraz zupełnie innych możliwości realizowania ambicji przywódczych. Poza tym przejęcie roli nauczycieli, możliwość zajęcia naszego miejsca wyzwala niekiedy w uczniach zupełnie zaskakujące zdolności i sposoby aktywności. Maksymalne przejęcie odpowiedzialności mobilizuje uczniów o wiele bardziej niż tradycyjne formy aktywizacji dostępne w obrębie normalnego toku nauczania. Im większa jest ich aktywność i szerszy zakres pełnionych funkcji, tym łatwiej uczniowie zapamiętują i asymilują planowany zakres tematyczny.

Drugim celem, jaki sobie postawiłam, planując i realizując warsztaty, jest wykorzystanie w praktyce koncepcji NLP, czyli programowania neurolingwistycznego. Każdy człowiek ma swój charakterystyczny system reprezentacyjny-sensoryczny, tzn. odruchowy system postrzegania świata i ekspresji emocjonalnej obecnej na różnych poziomach aktywności: intelektualnej, estetycznej oraz dotyczącej relacji z innymi ludźmi. W oczywisty sposób wpływa to na strategię uczenia się i (co prawda, w mniej oczywisty sposób) na strategię nauczania. Z tego też bierze się podział ludzi na słuchowców, wzrokowców oraz kinestetyków, z pewnością znany, lecz jak sądzę, ciągle niedoceniany przede wszystkim w wytyczaniu strategii nauczania.

Właśnie warsztaty umożliwiły grupie animującej (starszej) podjęcie aktywności w dziedzinie najbardziej odpowiadającej jej systemowi reprezentacyjnemu. Słuchowcy przejmują przygotowanie referatów prezentujących podstawowe zagadnienia i terminy mieszczące się w temacie warsztatów. Asia i Patrycja, które uważnie słuchając, zawsze najwięcej zapamiętują z lekcji, najchętniej podejmowały się właśnie tego. Kinestetycy zgłaszają się do deklamacji wierszy, udzielania pomocy pracującym grupom oraz aktywnie pracują przy wystroju sali. Michał, który nigdy nie może usiedzieć na miejscu, odnajduje się tutaj znakomicie. Natomiast wzrokowcy chętnie wykonują niezbędne plansze, tabele, projektują i wykonują dekoracje. Tutaj Ewa i Beata, dziewczynki chętnie rysujące z dużym wyczuciem estetyki, mogą realizować swe zdolności. Bajkowy świat, w który przenosili się młodsi uczestnicy, to właśnie efekt między innymi ich pomysłów.

Gdy temat brzmiał "Woda = życie", przez salę płynęła rzeka z bibuły i firanek, w której pływały kolorowe ryby. Na brzegu rosła bujna roślinność. Z sufitu spływał rzęsisty deszcz składający się z tysięcy papierowych kropelek. W jego przygotowanie włączyła się prawie cała szkoła. Podczas sesji "Gleba - źródło życia" na środku sali wyrosło ogromne drzewo. Po całym niemal suficie rozpełzły się jego gałęzie, a z nich zwieszały się kolorowe liście. Parę kwadratowych plansz przedstawiało życie pod powierzchnią ziemi.

Młodsi uczestnicy także są na poziomie różnych systemów sensorycznych. Wystrój sali, plansze sporządzane w małych grupach, zapisy graficzne ćwiczeń są adresowane do wzrokowców. Przekaz słowny w postaci referatów i poezji prezentowanych przez zespół przygotowujący oraz wypowiedzi redagowane podczas opracowywania kolejnych zadań warsztatowych, to pole aktywności słuchowców. Natomiast ekspresja ruchowa recytatorów, scenki dramatyczne przygotowane jako ilustracja przekazywanych treści, improwizowane przez małe grupy zajęcia dramy, umożliwiają kinestetykom wykorzystanie własnego systemu reprezentacyjnego. Spotkania są okazją do wspólnej zabawy i pozytywnego zaistnienia wszystkich uczniów, również tych, z którymi komunikacja z różnych powodów jest zaburzona.


Zajęcia warsztatowe

Konspekt: II Spotkania Ekologiczne "Stajesz się tym, co jesz". Uczniowie pracują w czteroosobowych grupach z klas III-IV.

Rozpoczęcie: wiersz Jana Kochanowskiego "Szlachetne zdrowie".

1. Wprowadzenie:
   Źródła zanieczyszczenia żywności. Podane informacje zawierają również dane na temat wpływu przemysłowego konserwowania żywności na jej jakość. Uczestnikom rozdawany jest spis dodatków chemicznych, jakie bywają używane przez producentów żywności (wg Encyklopedii życia Juliette De Gautier i Eryka Mistewicza).
2. Zadania dla dwóch zespołów:
   1. Wypisać sposoby przechowywania i konserwowania żywności w naszych domach.
   2. Eksperyment węchowo- smakowy; w jednakowych pojemnikach znajdują się: sól, cukier, chleb razowy, chipsy, mentosy, woda, cola.
      Jedna osoba z każdego zespołu z zawiązanymi oczami wącha zawartość pojemników i zgaduje, co się w nich znajduje. Omówienie wyników prowadzi do wniosku, że produkt, im jest bardziej przetworzony i wzbogacony chemicznie, tym ma intensywniejszy, zachęcający do spożycia zapach.
   3. Wszyscy uczestnicy oglądają wystawę różnych opakowań po produktach spożywczych i uzyskują informacje, które z dodatków wskazanych na opakowaniach są szkodliwe dla organizmu.
   4. Prezentacja informacji na temat szkodliwości takich najczęściej spożywanych przez uczniów (czasem zamiast drugiego śniadania ) produktów, jak : cola, chipsy itp.
   5. Każdy zespół opracowuje projekt znaczka, który mógłby symbolizować zdrową żywność.
   6. Poszczególne grupy planują i wykonują prace plastyczne, wykorzystując zebrane opakowania.
3. Zakończenie
   1. Podsumowanie uogólniające wnioski z poszczególnych doświadczeń.
   2. Poczęstunek: chleb z mąki razowej gruboziarnistej upieczony przez uczennice klas ósmych.

Urszula Grygier
Szkoła Podstawowa nr 148, Kraków