Pojednanie przez dialog i pracę

Ze złożoności ludzkich losów i historii tego regionu wynika jego wielokulturowe i wartościowe dziedzictwo. Obszar ten, po wojnie nazwany w Polsce Warmią i Mazurami, może stać się ojczyzną w sensie duchowym dla wszystkich, którzy czują się z nim blisko związani, niezależnie od narodowości. Nie chodzi tu tylko o patriotyzm, a już wcale nie o ten nakazany, lecz o poczucie tożsamości kulturowej. Odwieczna wrogość, wielość doznanych krzywd i złych doświadczeń, a także brak otwartości nie umożliwiają szybkiego rozwiązania narosłych problemów.

Kiedy dziś przemierzamy te ziemie, natrafiamy na materialne ślady działań militarnych, jakie się tu toczyły. Są to liczne cmentarze, znaczące miejsca bitew, o których wiedzą już tylko historycy. Tak narodził się pomysł renowacji cmentarzy wojennych z I wojny światowej, który miał być pretekstem do wymiany poglądów i nawiązania kontaktów między młodzieżą polską i niemiecką.

W trosce o jutro właśnie młodzi ludzie powinni współpracować ze sobą, budując zrozumienie, partnerstwo i przyjaźń. W 1994 roku w Szkotowie zorganizowano polsko-niemiecki obóz dla młodzieży, którego uczestnicy podczas wspólnych zajęć mogli przełamywać stereotypy utrwalone wieloletnią tradycją oraz próbować zrozumieć, jak ważna jest umiejętność bycia otwartym na problemy i odmienne poglądy innych ludzi. Wartości te są budulcem społecznej tolerancji, która jest jednym z fundamentalnych praw demokracji.

Ze strony polskiej organizatorem była Wspólnota Kulturowa "Borussia", która od kilku lat skupia młodych inteligentów pasjonujących się historią, kulturą i literaturą ziem byłych Prus Wschodnich; niemieckim partnerem organizacja pod nazwą Inicjatywa Chrześcijan dla Europy (ICE), która zrzesza młodzież działającą na rzecz spotkań, dialogu i porozumienia młodzieży europejskiej. Głównymi organizatorami obozu byli członkowie "Borussi".

Polską grupę tworzyło trzydziestu dziewięciu uczniów z trzecich i czwartych klas olsztyńskich szkół średnich pod przewodnictwem młodych nauczycieli języka niemieckiego pochodzących z Niemiec. Z kolei dwudziestu jeden niemieckich członków obozu to uczestnicy opracowanego przez ICE projektu, którego ideą jest 15-17-miesięczna praca społeczna na rzecz jakiegoś kraju europejskiego.

Codzienna praca na cmentarzu trwała pięć godzin - od 9 do 14. Młodzież usuwała ziemię, odsłaniała stare groby, odnawiała zniszczone kamienne mury. Nagromadzone śmieci, piach i zeschłe krzewy wywożone były poza cmentarz. Po pewnym czasie do wspólnej pracy - często spontanicznie - przyłączyły się tutejsze dzieci i młodzież. Praca przy renowacji cmentarzy (pod okiem fachowców) pozwalała młodzieży nawiązać kontakty. Czas wolny, oprócz typowo wakacyjnych form, jak kąpiele w jeziorze, zawody sportowe, dyskoteki i wieczorne ogniska, spędzany był na licznych spotkaniach i wykładach, prowadzonych przez specjalistów różnych dziedzin wiedzy. W spotkaniach wzięli udział m.in.: dr Robert Traba, historyk, przewodniczący WK "Borussia", Winfried Lipscher z ambasady RFN w Polsce, Renate Marsch-Potocka, korespondentka agencji DPA, związana z problematyką polsko-niemiecką.

Gdy prace związane z porządkowaniem i restauracją cmentarzy wojennych w Szkotowie z okresu pierwszej wojny światowej dobiegły końca, 13 sierpnia 1994 roku odbyła się tam podniosła uroczystość - nabożeństwo ekumeniczne w intencji poległych żołnierzy oraz poświęcenie krzyży na poszczególnych cmentarzach. Nabożeństwu przewodzili przedstawiciele trzech wyznań: rzymskokatolickiego, prawosławnego i ewangelicko-augsburskiego. Na uroczystość licznie przybyli mieszkańcy wsi, którzy razem z młodzieżą modlili się na zmianę w języku polskim i niemieckim.

Na zakończenie uroczystości ksiądz biskup Jacek Jezierski powiedział m.in.: Przychodzimy tu, aby potwierdzić sens troski o groby, cmentarze, o pomniki historii, kultury, o symbole religijne. Dziękujemy wam, młodzi, za pracę podczas wakacji przy porządkowaniu cmentarzy. Posiada ona znaczenie symbolu, przezwyciężacie bowiem - Niemcy i Polacy - uprzedzenia i niechęci, które narosty w przeszłości, w duchu przyjaźni i braterstwa, który jest treścią Ewangelii i chrześcijaństwa.

Odnowionymi cmentarzami opiekuje się obecnie Urząd Gminy Kozłowo, nadleśniczy z Nidzicy oraz drużyna harcerzy ze szkoły w Szkotowie. Podobny obóz odbył się podczas tegorocznych wakacji.


Marek Sokołowski

Olsztyn